ABD'nin ulusal borcu 40 trilyon doları aşarak tarihi bir eşiği geçti. Eski Başkan Donald Trump, yıllar önce bu borcu 'saatli bomba' olarak nitelendirmişti ve bugün bu uyarı gerçek oldu. Artan borç, Amerikan hane halkının bütçesini doğrudan etkiliyor; ipotek faizlerinden kredi kartı ödemelerine kadar birçok alanda vatandaşların cebini yakıyor.
Borç Nasıl Bu Noktaya Geldi?
ABD federal borcu, on yıllardır süren bütçe açıkları, pandemi sonrası teşvik paketleri, altyapı yatırımları ve faiz giderlerindeki artışla 40 trilyon doları buldu. Ülke, borç tavanı tartışmaları ve hükümet kapanma riskleriyle sık sık gündeme geliyor. Borç, GSYH'nin yüzde 120'sini aşmış durumda. Bu oran, İkinci Dünya Savaşı sonrası dönem hariç, tarihin en yüksek seviyesi.
Trump, başkanlığı döneminde borcu azaltma sözü vermiş olsa da, vergi indirimleri ve artan savunma harcamaları borcu daha da artırdı. Biden yönetimi de pandemi sonrası ekonomik toparlanma için büyük harcama paketlerini devreye soktu. Her iki dönemde de borç tavanı krizi yaşandı ve ülke temerrütün eşiğine geldi. Kongre, son anda anlaşmalarla borç tavanını yükseltti ancak yapısal reformlar ertelendi.
Bugün gelinen noktada, faiz oranlarındaki artış borç servis maliyetini katladı. Federal hükümet, bütçesinin önemli bir kısmını sadece faiz ödemelerine ayırıyor. Bu durum, eğitim, sağlık ve altyapı gibi alanlara ayrılan kaynakları kısıtlıyor.
Vatandaşın Cebindeki Etki
Ulusal borç, sadece bir makroekonomik gösterge değil; doğrudan her Amerikalının günlük yaşamını etkiliyor. Yüksek borç, hükümetin daha fazla borçlanma ihtiyacını doğuruyor ve bu da tahvil faizlerini yükseltiyor. Bankalar da bu faizleri ipotek, taşıt kredisi ve kredi kartı faizlerine yansıtıyor. Son verilere göre, 30 yıllık ipotek faizleri yüzde 7'nin üzerinde seyrediyor. Kredi kartı gecikme faizleri ise ortalama yüzde 20'yi aştı.
Enflasyonla birlikte düşünüldüğünde, Amerikalı ailelerin satın alma gücü eriyor. Gıda, kira ve enerji fiyatlarındaki artış, borç yükünü daha da ağırlaştırıyor. Ekonomistler, borcun sürdürülemez olduğu uyarısını yapıyor ve acil önlem alınmazsa gelecek nesillere devasa bir yük kalacağını belirtiyor.
Küresel Piyasalar ve Doların Geleceği
ABD borcundaki bu hızlı artış, küresel piyasaları da yakından ilgilendiriyor. Dolar, dünya rezerv para birimi olma özelliğini hâlâ koruyor ancak borç yükü, doların güvenilirliğine dair soru işaretleri yaratıyor. Çin ve Rusya gibi ülkeler, dolar bağımlılığını azaltmak için alternatif ödeme sistemleri ve rezerv para arayışlarını hızlandırdı. Altın fiyatları da bu belirsizlik ortamında rekor seviyelere yakın seyrediyor.
Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası, ABD'yi mali disiplin konusunda uyarıyor. Ancak Kongre'deki siyasi kutuplaşma, kalıcı bir çözümü zorlaştırıyor. Cumhuriyetçiler harcama kesintisi isterken, Demokratlar vergi artışını savunuyor. Bu çıkmaz, borç sorununu daha da derinleştiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin artan borç yükü ve doların geleceğine dair belirsizlik, Türkiye ekonomisi için hem risk hem fırsat barındırıyor. Türkiye, dış borçlanma ve ticaretinde büyük ölçüde dolara bağımlı. Doların zayıflaması veya ABD faizlerinin yükselmesi, TL üzerinde baskı oluşturabilir. Öte yandan, Türkiye'nin alternatif ödeme sistemleri ve yerli para ile ticaret hamleleri, bu belirsizlik döneminde stratejik önem kazanıyor. Ayrıca ABD'deki mali kriz, küresel yatırımcıların gelişmekte olan piyasalara yönelmesine yol açabilir; bu da Türkiye'ye kısa vadeli sermaye girişi sağlayabilir. Ancak kalıcı bir çözüm için Türkiye'nin kendi ekonomik direncini artırması şart.
