ABD Başkanı Donald Trump'ın, İran yaptırımlarını delerek petrol taşıyan ticari gemilere yönelik 'gizli bir görev' başlattığı yönündeki çarpıcı açıklamasının aslında daha önce kamuoyuna duyurulmuş bir operasyon olduğu ortaya çıktı. Perşembe günü yaptığı konuşmada 'büyük bir askeri harekat' olarak nitelendirdiği girişimin, Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilere eşlik eden bir ABD filosunun faaliyeti olduğu anlaşıldı. Bir ABD'li komutan, Reuters'a yaptığı açıklamada, söz konusu harekatın daha önce birçok kez rapor edildiğini ve 'yeni bir şey olmadığını' belirtti.
Gelişmenin arka planı
Trump'ın 22 Mayıs'taki açıklaması, İran'a yönelik 'maksimum baskı' politikası kapsamında değerlendirildi. Başkan, 'Hürmüz Boğazı'nda seyreden tankerlerin güvenliğini sağlamak üzere çok gizli bir askeri operasyon başlattıklarını' söylemişti. Ancak Pentagon yetkilileri, bu operasyonun aslında Uluslararası Deniz Güvenliği Yapısı (IMSC) çerçevesinde yürütülen rutin bir görev olduğunu ifade etti. ABD, 2019'dan bu yana İran'a yönelik yaptırımları delerek petrol taşıdığı gerekçesiyle bazı ticari gemilere el koyuyor veya rotalarını değiştiriyor.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı'ndan (CENTCOM) bir yetkili, söz konusu operasyonun 'yeni bir şey olmadığını' ve daha önce en az 10 kez medyada yer aldığını söyledi. Özellikle, 2024 yılının başında ABD Donanması'nın Hürmüz Boğazı'nda İran'a ait olduğu iddia edilen bir tankere el koyması geniş yankı uyandırmıştı. Trump'ın 'gizli görev' vurgusu, bu tür operasyonların siyasi bir gösteriye dönüştürülmesi olarak yorumlandı.
Bölgesel ve küresel boyut
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği stratejik bir su yolu. İran, boğazı kontrol eden kıyı devleti olarak sık sık 'boğazı kapatma' tehdidinde bulunuyor. ABD'nin buradaki varlığı, hem İran'a yönelik yaptırımların uygulanması hem de serbest seyrüseferin korunması açısından kritik. Trump'ın açıklaması, İran'ın son dönemde nükleer programını hızlandırması ve bölgedeki vekil güçler aracılığıyla ABD çıkarlarını hedef alması bağlamında daha da önem kazanıyor.
Uzmanlar, Trump'ın bu tür 'sürpriz' açıklamalarla hem iç kamuoyunu etkilemeye hem de İran'a karşı kararlı bir imaj çizmeye çalıştığını belirtiyor. Ancak operasyonun daha önce rapor edilmiş olması, bu hamlenin inandırıcılığını zedeliyor. Öte yandan, İran yönetimi ABD'nin bu tür eylemlerini 'korsanlık' olarak nitelendiriyor ve misilleme yapacağını duyuruyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin enerji arz güvenliği açısından doğrudan önem taşıyor. Hürmüz Boğazı'ndaki bir kriz, Türkiye'nin ithal ettiği petrolün yaklaşık yüzde 30'unu sağlayan Irak ve Suudi Arabistan gibi ülkelerden gelen sevkiyatları etkileyebilir. Ayrıca Türkiye, ABD ve İran arasındaki gerilimi dengelemeye çalışan bir dış politika izliyor. Trump'ın bu tür tek taraflı askeri harekatları, Ankara'yı hem NATO müttefiki ABD ile hem de enerji ihtiyacı duyduğu İran ve Irak ile ilişkilerini yönetmek zorunda bırakıyor. Türkiye, bölgesel enerji merkezi olma hedefi kapsamında, Hürmüz Boğazı'ndaki istikrarı yakından takip ediyor.
