ABD'de Donald Trump yönetimi, New York Times gazetesinin ulusal güvenlik muhabirlerine, haber kaynaklarını ifşa etmeleri için mahkeme celbi çıkardı. Söz konusu celpler, gazetenin 2017 ve 2018 yıllarında Rusya'nın 2016 başkanlık seçimlerine müdahalesi ve Trump kampanyasıyla bağlantılarına ilişkin haberleriyle ilgili. Basın özgürlüğü örgütleri ve Kongre üyeleri, bu adımı 'haber kaynaklarını tehdit etme ve sindirme girişimi' olarak nitelendirerek sert tepki gösterdi.
Gelişmenin arka planı
New York Times'ın kıdemli ulusal güvenlik muhabirleri Adam Goldman ve Michael S. Schmidt ile kıdemli editörlerinden Eric Schmitt, geçtiğimiz hafta federal mahkeme tarafından celp edildi. Celpler, gazetenin 2017'de yayımladığı ve FBI'ın Trump kampanyası ile Rusya arasındaki bağlantıları soruşturduğunu ortaya koyan haberlerle ilgili. Adalet Bakanlığı'nın talebi üzerine çıkarıldığı belirtilen celplerde, muhabirlerden haber kaynaklarının kimliğini açıklamaları isteniyor.
New York Times, celplere karşı yasal mücadele başlatacağını duyurdu. Gazetenin hukuk ekibi, Birinci Anayasa Değişikliği'nin basın özgürlüğünü koruduğunu ve bu tür celplerin haber kaynaklarının güvenini zedeleyerek gazetecilik faaliyetlerini engellediğini savunuyor. Times'ın yayımcısı A.G. Sulzberger, yaptığı açıklamada, 'Bu celpler, haber kaynaklarımızı koruma yükümlülüğümüze doğrudan bir saldırıdır. Bununla mücadele edeceğiz' ifadelerini kullandı.
Bu durum, Trump yönetiminin basına yönelik baskılarının en son örneği olarak kayıtlara geçti. Geçtiğimiz yıl içinde Washington Post ve CNN muhabirleri de benzer celplere maruz kalmış, bazı davalarda hükümet lehine kararlar çıkmıştı. Özellikle eski başkanlık danışmanı Michael Flynn ile ilgili bir davada, mahkeme New York Times'ın bir muhabirini ifade vermeye zorlamıştı.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD'de basın özgürlüğü konusundaki bu tartışmalar, küresel çapta yankı uyandırıyor. Sınır Tanımayan Gazeteciler Örgütü (RSF) ve Uluslararası Af Örgütü gibi kuruluşlar, Trump yönetimini 'basına yönelik sistematik bir saldırı' yürütmekle suçluyor. RSF'nin 2023 Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi'nde ABD 45. sıraya gerileyerek, son yıllarda en kötü performansını sergiledi.
Demokrat Partili Kongre üyeleri de konuyu sert bir dille eleştirdi. Temsilciler Meclisi Adalet Komitesi üyesi Jerry Nadler, 'Bu celpler, bağımsız gazeteciliği hedef alan tehlikeli bir emsaldir. Trump yönetimi, haber kaynaklarını sindirerek kamuoyunun bilgi edinme hakkını kısıtlamaya çalışıyor' dedi. Cumhuriyetçi kanatta ise konuya ilişkin sessizlik hakim; bazı isimler ise 'ulusal güvenlik gerekçesiyle' bu adımı desteklediklerini ima etti.
Uluslararası basın örgütleri, ABD'nin demokrasinin temel taşlarından biri olan basın özgürlüğü konusunda dünyaya kötü örnek olduğunu vurguluyor. Özellikle otoriter rejimlerin, ABD'deki bu uygulamaları kendi ülkelerinde basına yönelik baskıları meşrulaştırmak için kullandığına dikkat çekiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'de basına yönelik bu tür müdahaleler, Türkiye'nin de içinde bulunduğu küresel basın özgürlüğü tartışmalarını yeniden alevlendiriyor. Her ne kadar ABD'deki hukuki süreç farklı işlese de, Trump yönetiminin bu adımı, Türkiye'de de benzer uygulamalara referans olarak gösterilebilir. Öte yandan, Türkiye'nin ABD ile ilişkilerinde basın özgürlüğü sıkça gündeme gelen bir konu; bu gelişme, Ankara'nın Washington'u eleştirdiği noktalarda elini güçlendirebilir. Ancak Türkiye'nin kendi basın özgürlüğü karnesi zaten uluslararası kuruluşlar tarafından sıkça eleştirildiği için, bu tür bir argümanın etkisi sınırlı kalabilir. Küresel çapta basın özgürlüğüne yönelik tehditler, Türkiye dahil tüm ülkelerde demokratik standartların korunması için uyarıcı bir işlev görmelidir.
