Ocak ayının sonunda, Trump yönetimi ABD Çevre Koruma Ajansı’nın (EPA) bağımsız bilim bölümünde iklim değişikliği ve çevresel adaletle ilgili projeleri durdurma kararı aldı. Ajansın hava kalitesi araştırmacısı ve 18 yıllık çalışanı Thomas Luben, bu uygulamaya itiraz ettiği için işten çıkarıldı. Luben’in ayrılışı, ABD’de bilimsel bağımsızlık ile siyasi müdahale arasındaki gerilimi bir kez daha gözler önüne serdi.
EPA’nın Bağımsız Bilim Bölümü Neden Hedef Alındı?
EPA’nın Bilim ve Teknoloji Ofisi bünyesinde faaliyet gösteren bağımsız bilim bölümü, uzun yıllardır kurumun politika yapımında bilimsel verileri temel almasını sağlıyordu. Özellikle iklim değişikliğinin sağlık üzerindeki etkileri, hava kirliliği standartları ve çevresel adalet konularında yürütülen araştırmalar, bu bölümün öncelikli çalışma alanlarıydı. Trump yönetiminin Ocak ayında yayımladığı bir yönergeyle, bu projelerin “mevcut politika öncelikleriyle uyumsuz” olduğu gerekçesiyle durdurulması emredildi.
Thomas Luben, EPA’daki görevi sırasında hava kirliliğinin astım, kalp hastalıkları ve erken ölüm üzerindeki etkilerini inceleyen bir ekibin parçasıydı. Luben, ajansın bilimsel bütünlüğünü korumak amacıyla projelerin durdurulmasına yazılı olarak itiraz etti. Bu itirazına yanıt olarak, EPA yönetimi kendisini “performans düşüklüğü” iddiasıyla işten çıkardı. Luben’in avukatı, müvekkilinin işten çıkarılmasının siyasi nedenlere dayandığını ve bilimsel bağımsızlığı savunduğu için cezalandırıldığını belirtti.
Küresel ve Bölgesel Boyut: Bilimin Siyasallaşması
Bu olay, ABD’de iklim biliminin giderek daha fazla siyasallaştığı bir dönemde yaşanıyor. Trump yönetiminin ilk döneminde EPA’nın bütçesi kesilmiş, bilimsel danışma kurulları siyasi atamalarla doldurulmuş ve iklim değişikliği raporları sansürlenmişti. Luben vakası, bu politikaların kurumsal hafızayı ve çalışanların ifade özgürlüğünü nasıl tehdit ettiğini somut bir örnekle gösteriyor. Uzmanlar, EPA’nın bağımsız bilim bölümünün zayıflatılmasının, küresel iklim hedeflerine ulaşma çabalarını da sekteye uğratacağını vurguluyor.
Öte yandan, ABD’de bilim insanları ve çevre örgütleri Luben’e destek açıklamaları yaparken, konuyu yargıya taşıyacaklarını duyurdu. Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler’den de Trump yönetimine bilimsel bağımsızlığa saygı gösterilmesi çağrıları yapıldı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD’de EPA’nın bağımsız bilim bölümünün hedef alınması, Türkiye’de çevre politikalarının bilimsel temellerini güçlendirme çabaları açısından dikkatle izlenmelidir. Türkiye, iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında yenilenebilir enerji yatırımlarını artırırken, bilimsel araştırmaların politika yapımındaki rolünü korumalıdır. Luben’in işten çıkarılması, bilimsel bağımsızlığın siyasi müdahalelerle nasıl zedelenebileceğini göstermektedir. Türkiye’nin, Paris Anlaşması hedefleri doğrultusunda ilerlerken, bilim insanlarının özerkliğini garanti altına alan bir yasal çerçeve oluşturması önem taşımaktadır.
