Eski ABD Başkanı Donald Trump'ın yönetimi, kendisinin ve ailesinin geçmiş vergi kayıtlarının gelecekte denetlenmesini engellemek için ayrılan 2,3 milyar dolarlık fonu, Cumhuriyetçi Parti içinden gelen yoğun eleştiriler sonrasında geri çekti. Söz konusu fon, Trump'ın başkanlık döneminin son günlerinde oluşturulmuş ve 'silahlandırma' (weaponisation) fonu olarak adlandırılmıştı. Uygulama, İç Gelir Servisi'nin (IRS) bağımsız denetim mekanizmasını devre dışı bırakarak, Trump ailesinin mali geçmişine yönelik soruşturmaların önüne geçmeyi amaçlıyordu. Ancak bu düzenleme, Cumhuriyetçi kanattan gelen 'hukukun üstünlüğünü zedelediği' yönündeki itirazlar nedeniyle uygulamaya konulamadan rafa kalktı.
Gelişmenin arka planı
Trump yönetiminin son haftalarında, özellikle 2020 başkanlık seçimlerinin ardından yaşanan tartışmalı süreçte, eski başkanın vergi kayıtlarının kamuoyuyla paylaşılması yönündeki talepler artmıştı. New York Times'ın 2020 yılında yayımladığı bir dizi haber, Trump'ın yıllarca federal gelir vergisi ödemediğini ortaya koymuş, bu da Kongre'de vergi denetimlerinin sıkılaştırılması yönünde çağrılara yol açmıştı. Trump'ın avukatları, IRS'in bağımsız denetim birimi olan 'Büyükelçilik Denetim Ofisi'ne (Office of the Tax Ombudsman) benzer bir yapı kurarak, başkanlık dönemine ait vergi kayıtlarının incelenmesini engellemek için harekete geçmişti.
Bu çerçevede, 2,3 milyar dolarlık 'Silahlandırma Karşıtı Ofis' (Office of Anti-Weaponisation) adı verilen fon, IRS'in bağımsız denetim birimlerini devre dışı bırakmak ve Trump yönetimi tarafından 'siyasi amaçlı' olarak nitelenen denetimleri durdurmak amacıyla oluşturuldu. Ancak fonun tahsisi, Başkan Joe Biden'ın göreve gelmesinin hemen ardından, parti içi muhalefetin artmasına neden oldu. Özellikle Cumhuriyetçi Senatörler Chuck Grassley ve Ron Johnson, bu fonun 'vergi adaletini zedelediğini' ve 'bağımsız denetim mekanizmasını siyasallaştırdığını' savundu.
Trump'ın vergi kayıtlarının gizliliğinin korunması, eski başkanın siyasi mirasının önemli bir parçası olarak görülüyor. 2024 seçimlerinde yeniden aday olmayı planlayan Trump, geçmiş vergi skandallarının yeniden gündeme gelmesinden endişe ediyordu. Ancak fonun geri çekilmesi, bu korumanın tamamen kalktığı anlamına gelmiyor; zira anlaşma metninde, Trump ve ailesinin geçmiş vergi kayıtlarının gelecekte denetlenmemesi yönünde maddi bir güvence yer alıyor. Yani Trump, bu fon olmadan da vergi kayıtlarının gizli kalmasını bir ölçüde garanti altına almış durumda.
Bölgesel veya küresel boyut
Bu gelişme, yalnızca Trump ailesinin vergi sorunlarıyla sınırlı olmayıp, uluslararası alanda da yankı uyandırdı. Özellikle ABD'nin müttefiki ülkeler, bağımsız denetim mekanizmalarının siyasallaşması konusunda endişelerini dile getirdi. Almanya, Fransa ve İngiltere gibi ülkeler, vergi adaletinin sağlanması ve yolsuzlukla mücadele konusunda ABD'nin taahhütlerini sorgulamaya başladı. Ayrıca, Trump'ın 'Silahlandırma Karşıtı Ofis' konsepti, bazı Avrupa ülkelerinde 'bağımsız kamu denetçiliği' kurumlarının zayıflatılmasına yönelik bir emsal olarak görüldü.
Küresel vergi düzenlemeleri açısından bakıldığında, OECD bünyesinde yürütülen dijital şirketlerin vergilendirilmesine yönelik çalışmalar da bu gelişmeden etkilenebilir. Trump yönetimi, dijital hizmet vergisi gibi küresel düzenlemelere karşı çıkmış, hatta bu vergileri 'ABD şirketlerini hedef alan bir silahlandırma aracı' olarak nitelendirmişti. Fonun geri çekilmesi, Trump'ın bu retoriğini zayıflatırken, Biden yönetiminin OECD nezdinde daha işbirlikçi bir tutum sergilemesine olanak tanıyabilir. Ancak Trump'ın 2024'te yeniden seçilmesi durumunda, bu tür bir 'silahlandırma' fonunun tekrar gündeme gelebileceği değerlendiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, ABD'nin iç siyasetindeki vergi adaleti tartışmalarını yansıtsa da, Türkiye açısından dolaylı etkiler barındırıyor. Türkiye, ABD ile vergi konularında sık sık sorun yaşayan ülkelerden biri. Trump döneminde yaşanan 'Halkbank davası' ve 'FETÖ' ile ilgili vergi incelemeleri, Türk-Amerikan ilişkilerinde gerginliğe yol açmıştı. Fonun iptali, ABD'de bağımsız denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi anlamına geliyor ki bu, Türkiye'deki benzer kurumların bağımsızlığı açısından da örnek teşkil edebilir. Ayrıca, küresel vergi düzenlemelerine uyum konusunda ABD'nin daha istikrarlı bir tutum sergilemesi, uluslararası yatırımların güvenliği açısından Türkiye'ye de olumlu yansıyabilir. Ancak Trump'ın yeniden aday olma ihtimali, bu istikrarın geçici olduğunu gösteriyor.
