ABD Başkanı Donald Trump, ikinci döneminin henüz ilk aylarında, ilk dört yıllık görev süresi boyunca başlattığından daha fazla idam cezası davası açılmasını talep etti. Adalet Bakanı Pam Bondi ve Başsavcı Vekili Todd Blanche öncülüğünde yürütülen bu hamle, federal idam cezası uygulamasında sert bir dönüşe işaret ediyor. Özellikle idam cezasını eyalet düzeyinde kaldırmış bölgelerde bile yeni infaz talepleri gündeme gelirken, insan hakları örgütleri ve hukukçular uygulamayı sert bir dille eleştiriyor.
İlk dönemde 13, ikinci dönemde şimdiden 16 idam talebi
Trump yönetimi, 2017-2021 arasındaki ilk döneminde toplam 13 federal idam cezası infazı gerçekleştirmişti. Bu, 2003 yılından bu yana federal düzeyde en yoğun infaz dönemiydi. Ancak The Intercept'in haberine göre, Trump'ın ikinci döneminin başlamasından bu yana geçen kısa sürede Adalet Bakanlığı en az 16 yeni idam cezası davası için başvuruda bulundu. Bu davaların çoğu, federal mahkemelerin yanı sıra idam cezasını kaldırmış eyaletlerdeki federal bölge mahkemelerinde görülüyor.
Bondi ve Blanche, idam cezasının “ağır suçlar için caydırıcılık” olduğu gerekçesiyle bu politikayı savunuyor. Ancak ceza hukuku uzmanları, federal idam cezası infazlarının geçmişte orantısız bir şekilde azınlık gruplara uygulandığını ve yargılama süreçlerindeki hataların telafisiz sonuçlar doğurabileceğini belirtiyor.
Eyalet-federal çatışması: İdam cezasını kaldıran eyaletlerde federal infaz
İdam cezası, ABD'nin 23 eyaletinde tamamen kaldırılmış durumda. Ancak federal hükümet, bu eyaletlerde işlenen bazı federal suçlar için hâlâ idam cezası talep edebiliyor. Trump yönetimi, özellikle Kaliforniya, New York ve Illinois gibi idam cezasını kaldırmış eyaletlerde yeni davalar açılmasını savunuyor. Bu durum, eyalet egemenliği ve federal yetki arasında yeni bir hukuki çekişmeyi de beraberinde getiriyor.
Başkan Yardımcısı JD Vance de idam cezasına verdiği destekle biliniyor. Vance, Ohio'da senatörken federal infazların artırılması için yasa teklifleri sunmuştu. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, Trump'ın “suçla mücadele ve kamu güvenliği” vurgusuyla bu politikayı desteklediği belirtiliyor.
Uluslararası tepkiler ve insan hakları endişeleri
Federal idam cezası uygulamalarına yönelik eleştiriler yalnızca iç politika ile sınırlı değil. Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Ofisi, ABD'ye idam cezasını tamamen kaldırma çağrısında bulunuyor. Uluslararası Af Örgütü, Trump yönetiminin bu hamlesini “insanlık dışı ve geri döndürülemez bir cezalandırma sistemi” olarak nitelendiriyor. ABD, Çin, İran ve Suudi Arabistan ile birlikte en çok idam infazı gerçekleştiren ülkeler arasında yer alıyor.
Öte yandan, kamuoyu yoklamaları idam cezasına desteğin son yıllarda azaldığını gösteriyor. Pew Araştırma Merkezi'nin 2024 tarihli anketine göre, Amerikalıların yüzde 53'ü idam cezasını desteklerken, bu oran 1990'larda yüzde 80'lere kadar çıkıyordu. Destekteki düşüşe rağmen, Trump yönetiminin bu politikayı seçim vaadi olarak öne çıkarması dikkat çekiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'de idam cezasının yeniden gündeme gelmesi, Türkiye'nin de aralarında bulunduğu birçok ülke için ceza adaleti tartışmalarını yeniden alevlendirebilir. Türkiye, 2004 yılında idam cezasını kaldırmış olmakla birlikte, son yıllarda bu konuda kamuoyunda zaman zaman tartışmalar yaşanmaktadır. ABD'nin bu politikası, uluslararası toplumda idam cezasının meşruluğu konusundaki derin ayrışmayı bir kez daha gözler önüne seriyor. Türk dış politikası açısından, ABD ile insan hakları alanındaki bu tür farklılıklar, özellikle Avrupa Konseyi ve AB normlarına uyum sürecinde dolaylı etkiler yaratabilir. Bununla birlikte, Türkiye'nin bu konuda doğrudan bir pozisyon değişikliği beklenmemektedir.
