ABD Başkanı Donald Trump, yeni İngiltere Başbakanı Andy Burnham ile Beyaz Saray'da bir araya geldi. Görüşme öncesinde İngiltere'de, Trump'ın Burnham'a nasıl davranacağına dair endişeler vardı. Ancak görüşme sonrası Trump, transatlantik ilişkilerin selefi Rishi Sunak dönemine kıyasla "daha iyi durumda olduğunu" belirtti. İki lider, İngiltere ve ABD bayraklarının önünde kameraların karşısına geçti. Trump, Hint Okyanusu'ndaki Chagos Adaları konusunda ise İngiltere'nin anlaşmasını eleştirdi.
Görüşmenin Arka Planı
Andy Burnham, İngiltere'de yapılan genel seçimlerin ardından başbakan oldu. Burnham, İşçi Partisi'nin sol kanadında yer alan ve daha önce Manchester Belediye Başkanlığı yapmış bir siyasetçi. ABD'ye yaptığı bu ilk ziyaret, İngiltere'deki bazı çevrelerde tedirginlikle karşılandı. Çünkü Trump'ın, İngiltere'nin eski Başbakanı Rishi Sunak ile ilişkileri zaman zaman gergin olmuştu. Sunak döneminde iki ülke arasında ticaret anlaşması müzakereleri ilerlememiş, ayrıca Trump, NATO savunma harcamaları konusunda İngiltere'yi sık sık eleştirmişti.
Beyaz Saray'daki görüşmede Trump, Burnham'a övgüler yağdırdı. Görüşmenin olumlu geçtiğini belirten Trump, "Transatlantik ilişkiler, sizin son başbakanınızla olduğundan daha iyi durumda" dedi. Bu sözler, İngiliz heyeti için rahatlatıcı bir mesaj olarak yorumlandı. Burnham ise görüşmede iki ülke arasındaki ekonomik işbirliğinin güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı. İngiltere, Brexit sonrası ABD ile kapsamlı bir ticaret anlaşması yapmayı hedefliyor. Ancak Trump yönetimi, İngiltere'nin tarım ve sağlık hizmetleri konusundaki standartlarına yönelik eleştirilerini sürdürüyor.
Hint Okyanusu Anlaşmazlığı
Görüşmenin en dikkat çekici anı, Trump'ın Hint Okyanusu'ndaki Chagos Adaları'na ilişkin İngiltere'nin anlaşmasını eleştirmesi oldu. İngiltere, geçtiğimiz yıl Chagos Adaları'nın egemenliğini Mauritius'a devretmeyi kabul etmişti. Ancak bu anlaşma kapsamında Diego Garcia'daki ABD askeri üssünün kullanımı 99 yıl süreyle güvence altına alınmıştı. Trump, anlaşmayı "çok pahalı ve gereksiz" olarak nitelendirdi. Ayrıca, anlaşmanın ABD'nin stratejik çıkarlarına zarar verdiğini savundu. İngiltere, anlaşmanın uluslararası hukuka uygun olduğunu ve Diego Garcia üssünün güvenliğini sağladığını belirtiyor. Chagos Adaları, Soğuk Savaş döneminden bu yana ABD'nin Hint Okyanusu'ndaki en önemli askeri varlığına ev sahipliği yapıyor.
Trump'ın eleştirileri, İngiltere'nin egemenlik devri kararını gözden geçirmesine yol açabilir. Uluslararası hukuk uzmanları, anlaşmanın iptalinin zor olduğunu, ancak ABD'nin baskısının İngiltere'yi yeni müzakerelere itebileceğini söylüyor. Chagos Adaları'nın yerli halkı, 1960'lı yıllarda zorla tahliye edilmişti ve yıllardır geri dönüş hakkı için mücadele ediyor. Mauritius, anlaşmayı egemenlik haklarının tanınması olarak görüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Görüşme, Trump'ın ikinci döneminde transatlantik ilişkilerin nasıl şekilleneceğine dair önemli ipuçları veriyor. Trump, Avrupa müttefiklerine karşı mesafeli duruşunu sürdürse de, İngiltere ile ilişkileri kişisel düzeyde iyileştirmeye çalışıyor. Burnham'ın başbakanlığı, İngiltere'nin ABD ile ilişkilerinde yeni bir sayfa açabilir. Ancak Trump'ın Chagos eleştirisi, iki ülke arasında yeni bir gerilim hattı oluşturabilir. İngiltere, ABD'nin baskısına rağmen anlaşmayı savunmaya devam ederse, NATO ve diğer uluslararası platformlarda işbirliği zedelenebilir.
Öte yandan, Hint Okyanusu'ndaki güç dengeleri açısından Diego Garcia üssü kritik önemde. ABD, bu üsten Orta Doğu ve Asya'daki operasyonlarını yönetiyor. Çin'in Hint Okyanusu'ndaki artan etkisi karşısında ABD, üssün statüsünü korumak istiyor. İngiltere'nin Mauritius ile yaptığı anlaşma, Çin'in bölgede üs elde etmesini engellemeyi amaçlıyordu. Trump'ın eleştirisi, anlaşmanın Çin'e karşı yeterince güvence sağlamadığı endişesinden kaynaklanıyor olabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İngiltere ilişkilerindeki bu gelişme, Türkiye'yi dolaylı olarak etkileyebilir. Türkiye, hem NATO üyesi hem de ABD ile stratejik ortaklığı olan bir ülke. Trump'ın İngiltere ile ilişkileri güçlendirmesi, NATO içindeki dengeyi değiştirebilir. Ayrıca, Chagos Adaları anlaşmazlığı, egemenlik devri ve askeri üsler konusunda uluslararası hukuk tartışmalarını alevlendirebilir. Türkiye, Kıbrıs ve Ege'deki egemenlik meselelerinde benzer argümanlarla karşılaşabilir. Bu nedenle, Türk dış politikası açısından süreci yakından takip etmek faydalı olacaktır.
