Washington — ABD Başkanı Donald Trump'ın Umman'a yönelik sert söylemlerden kaçınması, Maskat'ın İran ile sürdürdüğü pragmatik ilişkilerin bölgesel istikrar açısından taşıdığı kritik rolü gözler önüne seriyor. Umman, Orta Doğu'da tüm aktörlerle diyalog kurabilen ender ülkelerden biri olarak, hem İran hem de ABD ile normal ilişkiler yürütüyor. Bu denge politikası, Beyaz Saray'da zaman zaman rahatsızlık yaratsa da, Trump yönetimi Umman'ı hedef almaktan kaçınıyor. Zira Maskat, bölgedeki gerilimi düşürmede ve dolaylı müzakerelerde kilit bir kanal işlevi görüyor.
Umman'ın Dış Politikası ve İran ile İlişkiler
Umman Sultanlığı, onlarca yıldır sürdürdüğü tarafsızlık ve arabuluculuk politikasıyla tanınıyor. Sultan Kabus döneminden bu yana, Maskat yönetimi bölgesel çatışmalarda taraf olmaktan kaçınarak, tüm taraflarla açık kanallar tutmayı tercih etti. Bu politika, 2015 yılında İran ile P5+1 ülkeleri arasındaki nükleer müzakerelere ev sahipliği yapmasıyla somutlaştı. Umman, aynı zamanda Yemen'deki Husiler ve Suudi Arabistan arasında dolaylı görüşmelere de zemin hazırladı.
Ancak İran ile sürdürülen bu normal ilişkiler, özellikle Trump yönetiminin İran'a yönelik "maksimum baskı" politikası döneminde Beyaz Saray'da rahatsızlık yarattı. Washington, Umman'ın İran ile ticari ve diplomatik bağlarını sürdürmesini, İran'a karşı yürütülen yaptırımların etkinliğini azaltan bir unsur olarak gördü. Buna rağmen, Umman'ın stratejik konumu ve arabuluculuk kapasitesi, ABD'nin Maskat'a yönelik tutumunda belirleyici oldu.
Trump'ın Umman'a Yaklaşımının Nedenleri
Trump yönetiminin Umman'a doğrudan bir yaptırım veya sert eleştiri yöneltmemesinin arkasında birkaç neden bulunuyor. Öncelikle, Umman'ın İran ile kesintisiz diyalog kanalı, ABD için değerli bir istihbarat ve diplomasi aracı. Özellikle 2020'de İranlı General Kasım Süleymani'nin öldürülmesinin ardından bölgede tansiyonun düşürülmesinde Umman'ın rolü kritikti.
İkincisi, Umman, Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) içinde de farklı bir konumda. Suudi Arabistan ve BAE gibi ülkelerin İran'a karşı sert tutumunun aksine, Umman denge politikası izliyor. ABD, KİK içindeki bu çeşitliliği koruyarak, bölgesel bir bloklaşmanın önüne geçmeyi hedefliyor.
Üçüncüsü, Umman'ın stratejik coğrafyası: Hürmüz Boğazı'na kıyısı olan ülke, dünya petrol ticaretinin can damarı. ABD, burada istikrarı korumak için Umman ile işbirliğine ihtiyaç duyuyor. Ayrıca, Duqm Limanı gibi tesisler, ABD Donanması için potansiyel lojistik üs olarak görülüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Umman'ın arabuluculuk rolü, sadece ABD-İran hattında değil, Yemen krizi, Katar krizi gibi konularda da kendini gösterdi. 2017'de Katar'a uygulanan abluka sırasında Umman, Katar'a hava sahasını açarak ve ticari destek sağlayarak dengeyi korudu. Bu tutum, Maskat'ın bağımsız dış politika çizgisini pekiştirdi.
Trump yönetiminin "Azami Baskı" kampanyası, İran'ın petrol ihracatını sıfırlamayı hedeflese de, Umman gibi ülkelerin İran ile ticaretini sürdürmesi, yaptırımların etkinliğini sınırladı. Ancak ABD, Umman'a yaptırım uygulamak yerine, onu İran ile diyalogda bir kanal olarak kullanmayı tercih etti. Bu, Trump'ın "patlayıcı" söylemlerinden uzak durmasının nedeni.
Diğer yandan, Umman'ın İran ile ilişkileri, bölgesel güvenlik mimarisinde bir denge unsuru. İran'ın nükleer programına yönelik müzakerelerin yeniden başlaması durumunda Umman'ın ev sahipliği yapması muhtemel. Bu da Maskat'ın diplomatik değerini artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Umman'ın bölgesel denge politikasını yakından takip ediyor. Umman'ın İran ile sürdürdüğü pragmatik ilişki, Türkiye'nin de İran ile olan karmaşık ama işlevsel ilişkilerine benzer bir model sunuyor. Türk dış politikası açısından, Umman'ın arabuluculuk rolü, bölgesel gerilimin düşürülmesine katkı sağlıyor. Ayrıca, Türkiye ile Umman arasında son yıllarda artan ekonomik ve askeri işbirliği, Ankara'nın Körfez'deki etkinliğini güçlendiriyor. ABD'nin Umman'a ılımlı yaklaşımı, Türkiye'nin de benzer bir diplomatik esneklik izlemesi gerektiğini gösteriyor. Enerji güvenliği ve ticaret yolları açısından istikrarlı bir Umman, Türkiye'nin bölgesel çıkarlarına hizmet ediyor.
