ABD Başkanı Donald Trump, Cuma günü Senato Çoğunluk Lideri John Thune'a (R-S.D.) doğrudan baskı yaparak, Temsilciler Meclisi'nde kabul edilen bütçe kararının Senato'da derhal ele alınmasını ve İran'a yönelik askeri operasyonlar için kritik fonun serbest bırakılmasını istedi. Thune'un Perşembe günü yaptığı ve söz konusu kararın Senato'da geçmesi için 50 oyun bulunmadığı yönündeki açıklamasına rağmen Trump, tatil öncesi süreçte kararın geçirilmesi için Senato liderliğine sert bir ültimatom verdi. Bu gelişme, hem Cumhuriyetçi Parti içindeki derin ayrılıkları hem de ABD'nin Orta Doğu'daki askeri angajmanının boyutunu gözler önüne seriyor.
Gelişmenin Arka Planı: Bütçe Kararı ve İran Fonu
Temsilciler Meclisi, geçtiğimiz hafta içinde kabul ettiği bütçe kararıyla, İran'a yönelik olası askeri operasyonlar için yaklaşık 30 milyar dolarlık acil fon ayrılmasını öngörüyor. Bu fon, özellikle Hürmüz Boğazı'ndaki gerginliklerin artması ve İran'ın nükleer programına ilişkin endişelerin derinleşmesiyle birlikte, Pentagong ve istihbarat birimlerinin operasyonel hazırlıklarını hızlandırması için kritik önem taşıyor.
Ancak Senato tarafında işler hiç de Meclis'teki kadar kolay yürümüyor. Thune, Perşembe günü yaptığı açıklamada, mevcut haliyle bütçe kararının Senato'da gerekli 50 oyu alamayacağını, bazı Cumhuriyetçi senatörlerin bütçe açığı ve ulusal borç konusundaki endişelerini dile getirdiğini belirtmişti. Özellikle, mali muhafazakâr kanat olarak bilinen Cumhuriyetçiler, İran fonunun Ek finansman yasası gibi ayrı bir yasayla ele alınmasını, bütçe kararına eklenmesine karşı çıkıyor.
Başkan Trump ise bu itirazları göz ardı ederek, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada "Senato derhal harekete geçmeli. Bu fon, ülkemizin güvenliği için hayati öneme sahip. Eğer Thune bu işi bitiremezse, Kongre'yi tatil etmeyeceğim." ifadelerini kullandı. Trump'ın bu çıkışı, Senato Cumhuriyetçi liderliği ile Beyaz Saray arasında zaten tırmanmakta olan gerilimi daha da artırdı.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Orta Doğu'da Artan Gerilim
Bu iç siyasi kriz, ABD'nin Orta Doğu'daki askeri varlığının ve stratejik hedeflerinin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Son haftalarda, İran'a yakın grupların ABD üslerine yönelik saldırıları artarken, ABD'nin bölgeye ek askeri sevkiyatı devam ediyor. Uzmanlar, İran fonunun onaylanmaması halinde, ABD'nin bölgedeki caydırıcılık kapasitesinin zayıflayabileceğini ve İran'ın daha agresif bir tutum izleyebileceğini belirtiyor.
Öte yandan, bu durum ABD'nin müttefikleri nezdinde de endişe yaratıyor. Özellikle Körfez ülkeleri ve İsrail, ABD'nin İran'a karşı kararlılığının sürdürülmesini beklerken, Kongre'deki kilitlenme bu ülkelerin güvenlik algılamalarını olumsuz etkiliyor. NATO ve Avrupa'daki müttefikler ise, ABD'nin bütçe krizi nedeniyle dış politikada zaafiyete düşmesinden endişe ediyor. Özellikle Rusya-Ukrayna savaşının devam ettiği bir dönemde, ABD'nin aynı anda birden fazla cephede mali ve askeri yükümlülüklerini yerine getirip getiremeyeceği sorgulanıyor.
Analistler, Trump'ın bu baskısının arkasında 2026 ara seçimleri öncesinde güçlü bir lider imajı çizme isteği olabileceğini de belirtiyor. Başkan, İran'a karşı sert duruşunu seçim kampanyasının merkezine koyarken, Senato'daki Cumhuriyetçi muhalefet bu imajı zedeliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin İran'a yönelik askeri fonu ve olası operasyonları, Türkiye'yi doğrudan ilgilendiren bir gelişmedir. Türkiye, İran'la komşu olması ve enerji bağımlılığı nedeniyle bölgede olası bir çatışmadan doğrudan etkilenecektir. Böyle bir senaryoda, Türkiye'nin güney sınırlarında istikrarsızlık riski artabilir; ayrıca, ABD'nin İran'a yönelik yaptırımlarını sıkılaştırması, Türkiye'nin enerji ticaretini ve bankacılık ilişkilerini olumsuz etkileyebilir. Diğer yandan, Türkiye'nin ABD ile ilişkilerinde İran dosyası hassas bir denge unsuru olmayı sürdürüyor. Bu nedenle, Kongre'deki bütçe görüşmelerinin sonucu, Türkiye'nin bölgesel politikalarını doğrudan etkileyecek.
