ABD Başkanı Donald Trump, İran'a karşı 'büyük bir saldırı' daha başlatma tehdidinde bulundu ve ABD Donanması'nın Hürmüz Boğazı'nda uyguladığı deniz ablukasını yeniden devreye sokabileceğini açıkladı. Bu açıklamalar, ABD ordusunun İran'a ait ticari gemilere yönelik saldırılara misilleme olarak ülkeyi top ateşine tutmasından 24 saatten kısa bir süre sonra geldi. Trump, 'Normalde, ben...' diye başlayan ancak yarıda kestiği bir cümleyle tehdidini sürdürdü.
Gelişmenin Arka Planı
Son dönemde Basra Körfezi'nde tırmanan gerilim, İran'ın ticari gemilere yönelik saldırılarının ardından ABD'nin misilleme yapmasıyla yeni bir boyut kazandı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran'ın Husilere verdiği desteği kesmek amacıyla 15 Mart'ta başlatılan hava harekatının başarılı olduğunu belirtirken, Trump yönetimi İran'ı doğrudan hedef alan bir askeri operasyonun sinyallerini veriyor.
Trump, sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada, 'İran, ticari gemilerimize yönelik saldırılarına son vermezse, büyük bir saldırıyla karşı karşıya kalacak. Ayrıca, Hürmüz Boğazı'ndaki deniz ablukamızı yeniden başlatabiliriz' ifadelerini kullandı. ABD'nin daha önce 2020 yılında İranlı General Kasım Süleymani'yi öldürmesinin ardından gerilim zirve yapmış, ancak sonraki dönemde tansiyon görece düşmüştü.
Uzmanlar, Trump'ın bu açıklamalarının 2024 başkanlık seçimleri öncesinde şahin bir dış politika sergileme çabası olarak yorumluyor. Eski başkan, İran konusunda Demokrat rakibi Joe Biden'a göre daha sert bir tutum izleyeceği mesajını vermek istiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği stratejik bir su yolu. ABD'nin bu bölgede deniz ablukası uygulaması, küresel enerji piyasalarında şoka yol açabilir. Petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerine çıkabileceği tahmin ediliyor. Ayrıca, Çin ve Hindistan gibi büyük petrol ithalatçıları ciddi şekilde etkilenecek.
İran ise ABD'nin tehditlerine karşı Hürmüz Boğazı'nı kapatmakla tehdit ediyor. İran Devrim Muhafızları'nın deniz kuvvetleri komutanı Tuğamiral Ali Rıza Tansiri, 'ABD'nin herhangi bir saldırısına boğazı kapatarak yanıt veririz' dedi. Bu durum, küresel bir enerji krizine yol açabilir.
Bölgedeki diğer aktörler, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, ABD'nin yanında yer alırken, Rusya ve Çin İran'a diplomatik destek veriyor. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, 'ABD'nin provokasyonları bölgesel istikrarı tehdit ediyor' açıklamasını yaptı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ithalatının büyük kısmını Körfez bölgesinden yapıyor ve Hürmüz Boğazı'ndaki olası bir abluka, doğrudan enerji arz güvenliğini tehdit edecek. Petrol fiyatlarındaki artış, Türkiye'nin cari açığını büyütebilir ve enflasyonu körükleyebilir. Ayrıca, İran ile komşu olan Türkiye, olası bir askeri çatışmada sınır güvenliği riskiyle karşı karşıya kalacak. Ankara, hem ABD hem İran ile diyalog kanallarını açık tutarak gerilimi azaltmaya çalışsa da, bölgesel istikrarsızlık Türkiye'nin enerji koridoru olma hedefini de olumsuz etkileyebilir.
