ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın kendisinin 'yeni savaş yok' kampanya vaadine ihanet ettiği yönündeki eleştirileri sert bir dille reddetti. Trump, 'Sonsuz savaşları sevmem; ancak bu sonsuz bir savaş değil. Bunu üç aydır yapıyoruz' ifadelerini kullanarak, son üç aydır devam eden askeri operasyonların sınırlı ve hedef odaklı olduğunu öne sürdü. Beyaz Saray'da gazetecilere açıklamalarda bulunan Trump, İran'a yönelik politikalarının 'proaktif caydırıcılık' kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Bu açıklama, özellikle Orta Doğu'da artan gerilim ve ABD'nin bölgedeki askeri varlığının sorgulandığı bir dönemde geldi.
Gelişmenin Arka Planı: Üç Aylık Askeri Operasyon
Trump'ın sözleri, İran destekli milis gruplara karşı son üç aydır sürdürülen hava saldırıları ve özel operasyonların ardından yapıldı. ABD Merkez Kuvvetleri (CENTCOM), Irak ve Suriye'de İran bağlantılı hedeflere yönelik saldırıların arttığını duyurmuştu. Pentagon kaynakları, bu operasyonların özellikle ABD üslerine yönelik insansız hava aracı ve roket saldırılarını engellemeyi amaçladığını belirtiyor. Trump, 2016 seçim kampanyasında 'yeni savaşlar başlatmayacağı' ve 'ABD'yi sonsuz savaşlardan kurtaracağı' vaadiyle iktidara gelmişti. Ancak bu vaat, İran'ın artan saldırganlığı nedeniyle sık sık sorgulanır hale geldi. Muhalifler, Trump'ın son aylardaki askeri müdahalelerinin 'sonsuz savaş' döngüsünü yeniden başlattığını savunuyor.
Öte yandan İran, ABD'nin bu operasyonlarına 'meşru müdafaa' çerçevesinde cevap vereceğini açıkladı. Tahran yönetimi, bölgedeki vekil güçler aracılığıyla ABD çıkarlarına karşı misillemelerin süreceğini ima etti. Bu durum, Yemen'deki Husilerden Lübnan'daki Hizbullah'a kadar geniş bir yelpazede gerilimi artırma potansiyeli taşıyor. Uzmanlar, Trump'ın 'sınırlı savaş' söyleminin, aslında İran'ın nükleer programı ve bölgesel nüfuzuna karşı daha geniş bir stratejinin parçası olduğunu belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Orta Doğu'da Yeni Bir Cephe mi?
Trump'ın açıklamaları, yalnızca ABD iç siyasetinde değil, uluslararası arenada da yankı buldu. Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler, tarafları itidale çağırırken, Suudi Arabistan ve İsrail gibi bölgesel aktörler ABD'nin İran'a karşı sert tutumunu destekledi. Özellikle İsrail, İran'ın Suriye'deki askeri varlığına yönelik saldırılarını artırarak ABD ile koordineli hareket etti. Rusya ve Çin ise ABD'nin tek taraflı müdahalelerine karşı çıkarak, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde diyalog çağrısında bulundu. Küresel petrol piyasaları, Basra Körfezi'ndeki olası bir çatışmanın arzı kesintiye uğratabileceği endişesiyle dalgalı bir seyir izliyor. Uluslararası Enerji Ajansı, taraflar arasındaki gerilimin 'kritik eşikte' olduğu uyarısında bulundu.
Trump'ın 'savaş değil, sınırlı operasyon' söylemi, aslında ABD'nin Orta Doğu'daki angajmanının doğasını değiştirme girişimi olarak yorumlanıyor. Ancak eleştirmenler, bu tür bir yaklaşımın uzun vadede istikrarsızlığı derinleştireceğini ve İran'a karşı 'kaygan zeminde' bir mücadeleye yol açabileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye için birden fazla boyutta önem taşıyor. Öncelikle, ABD-İran gerginliğinin derinleşmesi, Türkiye'nin Irak ve Suriye'deki güvenlik çıkarlarını doğrudan etkiliyor. Türkiye, PKK/YPG gibi terör örgütleriyle mücadelede İran destekli grupların bölgedeki varlığından rahatsızlık duyuyor. Öte yandan, ABD'nin askeri operasyonları, Türkiye'nin Irak'ın kuzeyinde yürüttüğü harekâtlarla paralellik gösterebilir. Ayrıca, İran'a yönelik yaptırımlar ve enerji ticareti, Türkiye'nin enerji arz güvenliği açısından kritik. Türkiye, bu denklemde hem NATO müttefiki olarak ABD ile hem de komşusu İran ile dengeli bir ilişki sürdürmek zorunda. Bölgesel istikrarsızlık, aynı zamanda Türkiye'ye yönelik düzensiz göç baskısını da artırabilir.
