ABD Başkanı Donald Trump, yapay zeka teknolojisi kullanılarak canlandırılan eski Başkan Theodore Roosevelt ile yaptığı simüle edilmiş bir konuşmada, Panama Kanalı'nın inşasını kendi yönetiminin 'en büyük başarısı' olarak nitelendirdi ve kanalın kontrolünü Amerika Birleşik Devletleri'ne geri vermesi için Panama'yı tehdit etti. Trump, sosyal medya platformu Truth Social üzerinden paylaştığı videoda, Roosevelt'in yapay zeka versiyonuna 'En büyük başarın neydi?' diye sorarken, kanalın ABD için stratejik önemini vurguladı ve mevcut yönetimin kanalı 'kötü yönettiğini' iddia etti.
Gelişmenin arka planı
Panama Kanalı, 20. yüzyılın başlarında ABD'nin desteğiyle Panama'nın bağımsızlığını kazanmasının ardından inşa edilmiş ve 1914 yılında hizmete açılmıştı. Kanal, 1977 yılında imzalanan Torrijos-Carter Antlaşmaları ile 1999 yılında Panama'ya devredilmişti. Trump, başkanlık kampanyası sırasında ve göreve geldikten sonra defalarca kanalın ABD'ye iade edilmesi gerektiğini savunmuş, hatta geçtiğimiz haftalarda kanaldan geçen ABD gemilerine yüksek ücretler uygulandığını öne sürerek Panama'yı suçlamıştı. Panama hükümeti ise kanalın egemenliğinin tartışmaya açık olmadığını ve uluslararası ticaret için tarafsız bir su yolu olarak kalmaya devam edeceğini açıklamıştı.
Yapay zeka ile canlandırılan Roosevelt figürü, Trump'ın kanal hakkındaki iddialarını destekler nitelikte konuşurken, videoda Roosevelt'in sesi ve görüntüsü yapay zeka algoritmalarıyla oluşturuldu. Bu durum, teknolojinin siyasi amaçlarla kullanımına yönelik tartışmaları da beraberinde getirdi. Eleştirmenler, Trump'ın bu tür bir yapay zeka içeriğiyle tarihi figürleri manipüle etmesinin etik olmadığını belirtirken, Trump destekçileri bunun 'yaratıcı bir iletişim yöntemi' olduğunu savundu.
Bölgesel veya küresel boyut
Panama Kanalı, her yıl dünya ticaretinin yaklaşık %6'sının geçtiği kritik bir su yolu olarak küresel ekonomi için hayati öneme sahip. ABD, Çin ve diğer büyük ekonomiler için önemli bir ticaret rotası olan kanal, özellikle ABD'nin doğu ve batı kıyıları arasındaki navlun maliyetlerini düşürüyor. Trump'ın tehditleri, Panama hükümeti ve uluslararası toplum tarafından endişeyle karşılandı. Panama Devlet Başkanı Laurentino Cortizo, kanalın egemenliğinin tartışılmaz olduğunu yineleyerek, 'Panama Kanalı Panama'ya aittir ve öyle kalacaktır' dedi. ABD Dışişleri Bakanlığı ise konuyla ilgili henüz resmi bir açıklama yapmadı ancak eski diplomatlar, böyle bir girişimin uluslararası hukuka aykırı olacağını ve ABD'nin müttefikleriyle ilişkilerini zedeleyebileceğini belirtiyor.
Analistler, Trump'ın bu açıklamalarının daha çok iç siyasete yönelik bir hamle olduğunu, 2024 başkanlık seçimleri öncesinde milliyetçi seçmen tabanını konsolide etmeyi hedeflediğini düşünüyor. Ancak bu söylemler, Latin Amerika'da ABD karşıtı duyguları körükleyebilir ve Çin'in bölgedeki nüfuzunu artırabilir. Nitekim, Çin son yıllarda Panama'da liman ve altyapı yatırımları yaparak etkisini genişletmiş durumda. Trump'ın tehditleri, Çin'e Panama üzerinde daha fazla söz hakkı verme potansiyeli taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin Panama Kanalı'nı geri alma tehditleri, Türkiye'yi doğrudan etkilemese de küresel ticaret yolları üzerindeki gerilimler Türkiye'yi dolaylı olarak etkileyebilir. Türkiye, Süveyş Kanalı ve İstanbul Boğazı gibi stratejik su yollarının kontrolü konusunda hassas bir ülke olarak, uluslararası su yollarının tarafsızlığı ilkesini savunmaktadır. Panama Kanalı benzeri bir kriz, Türkiye'nin boğazlar rejimi ve Montrö Sözleşmesi'nin önemini yeniden gündeme getirebilir. Ayrıca, ABD'nin Latin Amerika'da artan agresif tutumu, Türkiye'nin bölgedeki ticari ve diplomatik ilişkilerini zorlaştırabilir. Türkiye'nin Panama ile mevcut ticaret hacmi sınırlı olsa da küresel tedarik zincirlerinde yaşanacak aksamalar, Türk limanlarını ve lojistik sektörünü etkileyebilir.
