ABD Başkanı Donald Trump'ın Ortadoğu politikası, bölgeyi milliyetçi güçlü liderler aracılığıyla yönetme ve küresel ticaretle zenginleştirme arzusunun yarattığı yanılsamalar üzerine şekilleniyor. Bu yaklaşım, bölgesel istikrarı ekonomik işbirliği ve otoriter rejimlerle sağlama hedefini taşıyor ancak insan hakları, demokrasi ve uzun vadeli barış açısından ciddi endişeler barındırıyor. Trump yönetimi, Suudi Arabistan, BAE ve Mısır gibi ülkelerle silah anlaşmaları ve ekonomik yatırımlar yoluyla ilişkileri derinleştirirken, bölgede demokratik yönetişim yerine otoriter liderlerle işbirliğini tercih ediyor.
Trump'ın Ortadoğu Vizyonu: Ticaret ve Otoriter Liderler
Trump'ın göreve gelmesinden bu yana Ortadoğu politikası, geleneksel diplomatik normlardan saparak iş dünyası odaklı bir yaklaşımı benimsedi. 2017'de Suudi Arabistan'a yaptığı ilk yurtdışı ziyaretinde 110 milyar dolarlık silah anlaşması imzalanması, bu yaklaşımın somut bir göstergesi oldu. Trump, bölgedeki otoriter liderlerle kişisel ilişkiler geliştirerek, demokratik süreçler ve insan hakları yerine ekonomik çıkarları önceliklendirdi. Bu strateji, kısa vadede Amerikan şirketleri için yeni pazarlar açsa da, bölgesel istikrarı uzun vadede tehdit ediyor.
Trump yönetimi, İran'a yönelik yaptırımları sıkılaştırarak ve Körfez ülkeleriyle ilişkileri güçlendirerek, bölgede bir denge politikası izlemeye çalıştı. Ancak bu politika, Suudi Arabistan'ın Yemen'deki savaşı ve Katar'a yönelik abluka gibi krizlerde etkisiz kaldı. Trump'ın, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ile olan yakın ilişkisi, gazeteci Cemal Kaşıkçı'nın öldürülmesi sonrasında bile sürdü; bu durum, ABD'nin insan hakları konusundaki tutarsızlığını gözler önüne serdi. Ekonomik çıkarlar, insan hakları ihlallerinin görmezden gelinmesine yol açtı.
Ayrıca Trump'ın "Yüzyılın Anlaşması" olarak adlandırdığı İsrail-Filistin barış planı, Filistinlilerin haklarını göz ardı ederek bölgesel tepkilere neden oldu. Bu plan, Filistin devletini tanımıyor ve İsrail'in yerleşim birimlerini meşrulaştırıyordu. Trump'ın Kudüs'ü İsrail'in başkenti olarak tanıması ve Büyükelçiliği taşıması, Arap dünyasında öfkeye yol açtı. Bu adımlar, ABD'nin bölgedeki arabuluculuk rolünü zayıflattı ve Filistinlilerin güvenini sarstı.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Trump'ın Ortadoğu politikası, bölgedeki güç dengelerini derinden etkiledi. Suudi Arabistan ve BAE gibi ülkeler, ABD'nin desteğiyle bölgesel nüfuzlarını artırırken, İran ile yaşanan gerilim tırmandı. 2019'da Suudi petrol tesislerine yapılan saldırı sonrası Trump'ın temkinli tutumu, müttefikler arasında güven sorunu yarattı. Öte yandan, ABD'nin Suriye'den asker çekme kararı, Kürt müttefikleri terk etmesi ve bölgede güç boşluğu oluşturması, Rusya ve İran'ın etkisini artırmasına zemin hazırladı. Bu durum, ABD'nin bölgedeki güvenilirliğini sarstı.
Trump'ın "önce Amerika" yaklaşımı, küresel ticaret savaşları ve tek taraflı yaptırımlarla birleşerek, küresel ekonomik istikrarı tehdit etti. Çin ile yaşanan ticaret savaşı, küresel tedarik zincirlerini bozdu ve yatırımcı güvenini sarstı. Ortadoğu'da ise, ekonomik çeşitlendirme çabaları ve Vizyon 2030 gibi reform programları, otoriter yönetimler altında sürdürülebilir kalkınma hedefine ulaşmayı zorlaştırıyor. Bölgedeki genç nüfus ve işsizlik sorunu, otoriter rejimlerin baskıcı politikalarıyla birleşince toplumsal huzursuzluk riskini artırıyor.
Küresel anlamda, Trump'ın politikaları liberal uluslararası düzenin temellerini sarstı. ABD'nin Paris İklim Anlaşması'ndan çekilmesi, İran nükleer anlaşmasından ayrılması ve Dünya Ticaret Örgütü'ne yönelik eleştirileri, çok taraflı işbirliğini zayıflattı. Ortadoğu'da ise, otoriter liderlerle yapılan anlaşmalar, demokrasi ve insan hakları normlarını geriletti. Bu durum, bölgesel halkların ABD'ye ve Batı'ya olan güvenini azalttı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Trump'ın Ortadoğu politikası, Türkiye'nin bölgesel çıkarlarını doğrudan etkiliyor. ABD'nin Suriye'de PKK/YPG'ye verdiği destek, Türkiye'nin güvenlik endişelerini artırırken, Fırat'ın doğusundaki güç boşluğu risk oluşturuyor. Trump'ın Suudi Arabistan ve BAE ile yakınlaşması, Türkiye'nin Körfez'deki etkisini dengeleyebilir. Ayrıca, ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları, Türkiye'nin enerji ithalatını ve ticaretini olumsuz etkiliyor. Türkiye, bölgesel istikrar için diyalog ve diplomasiyi savunurken, ABD'nin tek taraflı ve askeri odaklı yaklaşımı, işbirliği zeminini zayıflatıyor. Bu durum, Türkiye'nin dış politikada daha bağımsız hareket etmesine ve Rusya gibi aktörlerle yakınlaşmasına yol açabilir.
