ABD'de bir federal yargıç, Trump yönetiminin öğrenci kredisi geri ödeme planlarıyla ilgili getirdiği yeni kısıtlamayı geçici olarak engelledi. Virginia Doğu Bölge Mahkemesi'nden Yargıç Leonie Brinkema'nın kararı, özellikle hemşirelik ve sağlık alanında çalışan binlerce kişinin borç silme programlarından yararlanmasının önünü açtı. Eski Başkan Donald Trump'ın imzaladığı 2019 tarihli bir yürütme emriyle hayata geçirilen düzenleme, tıp, hukuk ve işletme gibi alanları 'profesyonel program' olarak tanımlarken, hemşirelik, öğretmenlik ve sosyal hizmet gibi alanları bu kapsam dışında bırakıyordu. Eğitim Bakanlığı yetkilileri, itiraz süreci devam ederken söz konusu değişikliğin geçici olduğunu ve mahkeme kararına uyacaklarını açıkladı.
Düzenlemenin arka planı ve hukuki süreç
Trump yönetimi, 2019'da imzalanan yürütme emriyle, öğrenci kredisi geri ödeme planlarında 'kamu hizmeti' kapsamını daraltmayı hedeflemişti. Buna göre, yalnızca doğrudan kamu yararına çalışanlar (örneğin devlet memurları) değil, aynı zamanda özel sektörde çalışan ancak 'profesyonel program' mezunu olanlar da borç silme hakkına sahip olabilecekti. Ancak bu tanım, hemşirelik, erken çocukluk eğitimi, sosyal hizmet ve bazı sağlık teknikerliği programlarını kapsam dışında bırakıyordu. Eğitim Bakanlığı, bu programların mezunlarının genellikle daha düşük maaşlı işlerde çalıştığını, ancak yine de kamu hizmeti sayılabilecek alanlarda görev yaptığını savunuyordu. Mahkeme kararında ise, bu ayrımın keyfi olduğu ve özellikle hemşirelik gibi kritik sağlık hizmetlerini olumsuz etkilediği belirtildi. Yargıç Brinkema, kararında “Hemşireler, pandemi sırasında ve sonrasında sağlık sisteminin bel kemiği olmuştur. Onların borç silme programından dışlanması, kamu yararına aykırıdır” ifadelerini kullandı.
Küresel boyut ve diğer ülkelerdeki benzer uygulamalar
ABD'deki bu hukuki mücadele, öğrenci kredisi borçlarının yönetimi konusunda dünyada süregelen tartışmaların bir parçası. Birçok gelişmiş ülke, yüksek öğrenim maliyetlerini karşılamak için kamu hizmeti karşılığında borç silme programları uyguluyor. İngiltere'de Kamu Hizmeti Borç Affı programı, öğretmenlik ve hemşirelik gibi alanlarda çalışanlara borç indirimi sağlıyor. Almanya'da ise eyalet düzeyinde farklı uygulamalar bulunuyor. Küresel ölçekte, özellikle pandemi sonrası sağlık çalışanlarının önemi daha iyi anlaşılırken, ABD'deki bu karar, diğer ülkelerdeki politika yapıcılara da örnek teşkil edebilir. Uzmanlar, sağlık ve eğitim gibi kritik kamu hizmetlerinde çalışanların borç yükünün hafifletilmesinin, bu alanlara nitelikli işgücü çekilmesine yardımcı olacağını belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'deki bu gelişme, Türkiye'deki öğrenci kredisi sistemi ve kamu hizmeti borç affı uygulamaları açısından dolaylı da olsa önemli bir referans noktasıdır. Türkiye'de de benzer şekilde, öğretmenlik, hemşirelik ve kamu hizmetinde çalışanların kredi borçlarının silinmesine yönelik talepler zaman zaman gündeme gelmektedir. Küresel eğilim, kamu yararına çalışanların borç yükünün azaltılması yönündeyken, Türkiye'nin de bu alanda adımlar atması beklenebilir. Özellikle sağlık sektöründe yaşanan personel sıkıntısı göz önüne alındığında, hemşirelik gibi kritik alanlarda borç silme programlarının uygulanması, nitelikli işgücünü teşvik edebilir. ABD'deki mahkeme kararı, bu tür programların hukuki ve politik olarak savunulabilir olduğunu göstermesi açısından Türkiye'deki politika yapıcılar için bir emsal oluşturabilir.
