Eski ABD Başkanı Donald Trump, selefi Barack Obama'yı 2015 yılında imzalanan İran nükleer anlaşmasından sıyrılmak için rüşvet girişiminde bulunmakla suçladı. Trump, sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada, Obama yönetiminin İran'a anlaşma karşılığında milyarlarca dolar vererek aslında 'rüşvetçi bir yaklaşım' sergilediğini iddia etti. Trump’ın bu suçlamaları, başkanlık seçimleri öncesinde siyasi gerginliği artırırken, İran nükleer dosyasını yeniden gündeme taşıdı.
Gelişmenin arka planı
2015 yılında imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (JCPOA), İran'ın nükleer programını sınırlandırması karşılığında uluslararası yaptırımların kaldırılmasını öngörüyordu. Anlaşma, ABD, İngiltere, Fransa, Almanya, Rusya ve Çin tarafından imzalanmıştı. Obama yönetimi, anlaşmayı diplomasinin bir zaferi olarak sunarken, Trump bu anlaşmayı 'tarihin en kötü anlaşması' olarak nitelendirdi ve 2018 yılında ABD'yi anlaşmadan çekti.
Trump'ın son açıklamaları, özellikle anlaşmanın uygulanma şekline yönelik eleştiriler içeriyor. Eski başkan, Obama'nın İran'a 1.7 milyar dolar nakit para ödemesini de rüşvet olarak nitelendirdi. Bu ödeme, aslında anlaşma öncesi İran'a yapılmış ve dondurulmuş olan askeri ekipman alımlarına ilişkin bir tazminattı. Trump bu hamlenin, anlaşmadan çıkmak için İran'a verilen bir 'çıkış ücreti' olduğunu iddia etti.
Bölgesel veya küresel boyut
Trump'ın bu açıklamaları, ABD'de başkanlık seçimleri öncesinde siyasi bir manevra olarak yorumlanıyor. Eski başkan, dış politika deneyimini öne çıkararak seçmenlere hitap etmeye çalışıyor. Ancak bu söylem, İran ile nükleer müzakerelerin yeniden başlamasını zorlaştırabilir. Ayrıca, bölge ülkeleri arasında gerginliği tırmandırabilecek bir potansiyel taşıyor. İran yönetimi, Trump'ın suçlamalarına henüz resmi bir yanıt vermezken, Tahran'ın bu tür iddiaları daha önce sert bir dille reddettiği biliniyor.
Uzmanlar, Trump'ın söyleminin ABD-İran ilişkilerinde kalıcı hasar bırakabileceği uyarısında bulunuyor. Özellikle İran'ın nükleer programını hızlandırması ve zenginleştirme faaliyetlerini artırması, bölgesel güvenlik dengelerini etkiliyor. Körfez ülkeleri, bu gelişmeleri endişeyle takip ederken, İsrail ise anlaşmaya yönelik eleştirilerini sürdürüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran nükleer anlaşmasına verdiği destekle biliniyor. Türk yönetimi, diplomatik çözümlerden yana olduğunu her fırsatta dile getiriyor. Trump'ın bu tür suçlamaları, anlaşmanın geleceği konusunda belirsizlik yaratırken, Türkiye'nin enerji ihtiyacı nedeniyle İran'la olan ilişkilerini doğrudan etkileyebilir. Ayrıca, bölgesel istikrarsızlık, Türkiye'nin sınır güvenliği ve ekonomik çıkarları açısından risk oluşturuyor. Bu nedenle Ankara, nükleer müzakerelerin kaldığı yerden devam etmesinden yana olacaktır.
