ABD eski Başkanı Donald Trump, uzun süredir Nobel Barış Ödülü kazanma arzusunu açıkça dile getiriyor. Ancak bu yıl da ödülü kazanması zor görünüyor; çünkü Nobel Komitesi geleneksel olarak çatışma çözümü, insan hakları ve demokrasi alanında somut başarılar sergileyen isimleri ödüllendiriyor. Trump ise başkanlığı döneminde Orta Doğu'da İbrahim Anlaşmaları gibi diplomatik girişimlere öncülük etmiş olsa da, Nobel'in siyasi ağırlığı ve küresel prestiji nedeniyle hâlâ bir 'Nobel dışı' olarak anılıyor. Peki Trump'ın Nobel dışında hangi barış odaklı onursal ödülleri var? İşte detaylar.
Trump'ın Barış Alanındaki Onursal Ödülleri
Donald Trump, başkanlığı süresince ve sonrasında çeşitli ülkelerden ve kuruluşlardan barış temalı ödüller aldı. Bunlardan en bilineni, 2020 yılında Sırbistan ve Kosova arasındaki ekonomik normalleşme anlaşmasına katkılarından dolayı kendisine verilen Sırbistan-Kosova Barış ve Ekonomik İşbirliği Ödülü'dür. Ancak bu ödül, uluslararası alanda geniş yankı uyandırmadı ve Nobel kadar prestijli görülmedi.
Bunun yanı sıra, 2019'da Kuzey Kore lideri Kim Jong-un ile yaptığı tarihi Singapur zirvesi sonrası, bazı Güney Koreli sivil toplum kuruluşları Trump'a Kore Barış Ödülü takdim etti. Fakat bu ödül de resmi bir devlet nişanı değil, özel bir girişimdi. Trump ayrıca 2020'de İbrahim Anlaşmaları'na öncülük etmesi nedeniyle Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn tarafından onurlandırıldı; kendisine Zayed Düzeni ve Bahreyn Kraliyet Nişanı verildi. Bu nişanlar, barış ve istikrara katkı amacıyla verilen devlet nişanlarıdır.
Trump'ın bir diğer önemli ödülü ise 2021'de Hindistan'dan geldi. Hindistan hükümeti, Trump'a Padma Vibhushan ödülünü vermeyi düşündü ancak bu gerçekleşmedi. Yine de Trump, 2020'de Hindistan Başbakanı Narendra Modi ile yaptığı görüşmelerde 'barış elçisi' olarak anıldı. Ayrıca, 2020'de İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Trump'a İsrail Devlet Başkanı Onur Madalyası takdim etti; bu ödül, İsrail'e yaptığı katkılardan dolayı verilen en yüksek sivil nişandır.
Nobel Barış Ödülü ve Trump'ın Konumu
Nobel Barış Ödülü, 1901'den bu yana her yıl Norveç Nobel Komitesi tarafından veriliyor. Ödül, Alfred Nobel'in vasiyeti doğrultusunda, 'uluslar arası kardeşlik, silahsızlanma ve barış kongreleri' alanında en çok çaba sarf eden kişilere takdim ediliyor. Trump, 2018'de Kuzey Kore ile yürüttüğü diplomasi ve 2020'de İbrahim Anlaşmaları nedeniyle iki kez aday gösterildi; ancak komite, ödülü 2018'de Denis Mukwege ve Nadia Murad'a, 2020'de ise Dünya Gıda Programı'na verdi. Trump, 2021'de de aday gösterildi fakat kazanamadı. 2022 ve 2023'te ise adaylığı gündeme gelmedi.
Nobel Komitesi, genellikle kalıcı barışa katkı, insan hakları ve demokrasi gibi kriterlere öncelik veriyor. Trump'ın başkanlığı döneminde ABD'nin Paris İklim Anlaşması'ndan çekilmesi, İran nükleer anlaşmasından ayrılması ve göçmen politikaları gibi tartışmalı adımları, komitenin ona mesafeli durmasının nedenleri arasında gösteriliyor. Ayrıca, Trump'ın 6 Ocak 2021'deki Kongre baskınındaki rolü ve sonrasında yaşanan siyasi kutuplaşma, Nobel şansını zayıflatan etkenler oldu.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Trump'ın Nobel arzusu, aslında ABD iç siyasetinde de bir prestij göstergesi olarak görülüyor. Eski başkan, özellikle Cumhuriyetçi seçmen nezdinde 'barış getiren lider' imajını güçlendirmek istiyor. Ancak uluslararası alanda, Nobel'in siyasi bir araç olarak kullanılması eleştiriliyor. Örneğin, 2009'da Barack Obama'nın daha göreve başlamadan Nobel Barış Ödülü'nü alması, ödülün itibarını zedelediği yönünde tartışmalara yol açmıştı. Trump ise bu tür bir ödülü kazanarak Obama'nın gölgesinde kalmaktan kurtulmak istiyor.
Öte yandan, Trump'ın aldığı diğer barış ödülleri, genellikle ABD'nin stratejik ortakları tarafından veriliyor. Bu durum, ödüllerin siyasi bir teşekkür niteliği taşıdığını gösteriyor. Örneğin, Sırbistan-Kosova anlaşması, ABD'nin Balkanlar'daki etkisini artırmaya yönelik bir adımdı. İbrahim Anlaşmaları ise İsrail ile Arap ülkeleri arasında normalleşme sağlayarak Orta Doğu'da yeni bir denklem oluşturdu. Ancak bu anlaşmalar, Filistin sorununu çözmediği için eleştiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Trump'ın Nobel Barış Ödülü hedefi ve aldığı diğer ödüller, Türkiye açısından dolaylı da olsa önem taşıyor. Trump döneminde ABD-Türkiye ilişkileri dalgalı bir seyir izledi; özellikle Suriye'den çekilme kararı, YPG'ye verilen destek ve S-400 krizi gibi konular gündemi belirledi. Trump'ın İbrahim Anlaşmaları girişimi, Türkiye'nin Orta Doğu'daki dengelerini etkiledi; Ankara, anlaşmaların Filistin davasına zarar verdiğini savundu. Eğer Trump yeniden başkan seçilirse, Türkiye ile ilişkilerde yeni bir dönem başlayabilir. Ancak Nobel gibi prestijli bir ödülü kazanması, ABD'nin küresel imajını güçlendirebilir ve Türkiye'nin Batı ile ilişkilerinde yeni dinamikler yaratabilir. Yine de şu an için Trump'ın Nobel şansı düşük görünüyor.
