ABD Başkanı Donald Trump, Axios haber sitesine verdiği çarpıcı röportajda İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'yu ağır sözlerle eleştirirken, ABD ile İran arasında savaşı sona erdirme amacıyla yürütülen müzakerelerin hâlâ devam ettiğini ve anlaşmanın raydan çıkmadığını belirtti. Trump, Netanyahu için "hiçbir muhakemesi yok" ifadesini kullanarak, İsrail liderinin İran konusundaki duruşunu ve bölgedeki askeri operasyonlarına dair endişelerini dile getirdi. Röportaj, ABD-İran ilişkilerinde kritik bir dönemde, ABD ile İsrail arasında stratejik bir ayrışmanın sinyallerini veriyor.
Gelişmenin arka planı
Trump’ın bu açıklamaları, İsrail ile İran arasında tırmanan gerginlik ve ABD’nin bölgedeki diplomatik çabaları arasında yeni bir döneme işaret ediyor. Başkan, Netanyahu'yu kişisel olarak hedef alırken, aynı zamanda ABD'nin İran'la yürüttüğü müzakereleri sabote etmeye çalışmakla suçladı. Trump, Axios muhabirine verdiği demeçte, "Netanyahu'nun muhakemesi yok. Hiçbir fikri yok. Onunla çalışmak çok zor" dedi. Bu ifadeler, iki lider arasında daha önce medyaya yansımayan bir gerilimi ortaya koyuyor. Beyaz Saray yetkilileri, Trump'ın İran ile yapıcı bir diyalog kurma konusunda kararlı olduğunu ve bu sürecin İsrail'in çıkarlarını da gözetecek şekilde yürütüldüğünü savunuyor.
Kaynaklara göre, ABD-İran görüşmeleri, nükleer program ve bölgesel etki alanları gibi hassas konuları kapsıyor. Trump, ilk döneminde İran nükleer anlaşmasından (JCPOA) çekilmiş ve azami baskı politikası uygulamıştı. Ancak son açıklamaları, bu kez farklı bir yaklaşım benimsediğini gösteriyor. Anlaşmanın hâlâ masada olduğunu söylemesi, Tahran yönetimine de bir mesaj niteliği taşıyor: ABD, askeri seçenek yerine diplomasiye öncelik veriyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Trump'ın Netanyahu'ya yönelik bu sert eleştirisi, ABD-İsrail ilişkilerinde nadir görülen bir kırılma anı olarak değerlendiriliyor. İsrail, İran'ın nükleer silah kapasitesine ulaşmasını engellemek için askeri operasyonları artırırken, ABD'nin müzakere masasını koruma çabası iki müttefik arasında stratejik bir farklılaşma yaratıyor. Bölgedeki diğer aktörler, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler, ABD'nin İran'la anlaşma arayışını dikkatle izliyor. Bu ülkeler, İran'ın nükleer programını sınırlandırmasını desteklemekle birlikte, kazanımlarının tehlikeye girmesinden endişe ediyor.
Küresel ölçekte ise, ABD-İran anlaşmasının yeniden canlanması, enerji piyasalarında dengeleri değiştirebilir. İran'ın yaptırımların hafifletilmesiyle petrol ihracatını artırması, küresel arzı etkileyerek fiyatları aşağı çekebilir. Ayrıca, Rusya ve Çin gibi ülkelerin bölgedeki nüfuz mücadelesinde ABD'nin diplomatik hamlesinin yankıları olacaktır. Trump'ın bu açıklamaları, ABD'nin Orta Doğu'da yeniden dengelenme politikasının bir parçası olarak okunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ABD-İran müzakereleri ve İsrail'in askeri operasyonları arasında hassas bir dengede duruyor. Ankara, İran'la enerji ve ticaret bağlarını korurken, Suriye ve Irak'ta artan İran nüfuzundan rahatsızlık duyuyor. Trump'ın Netanyahu'yu eleştirmesi, Türkiye'nin İsrail'e yönelik eleştirileriyle örtüşse de, ABD'nin İran'la anlaşma arayışı Türkiye'nin bölgesel çıkarları açısından iki ucu keskin bir bıçak: Anlaşma sağlanırsa İran'ın ekonomik olarak rahatlaması, Türkiye'nin PKK/YPG ile mücadelesinde İran'ın dolaylı desteğini azaltabilir; ancak aynı zamanda İran'ın bölgedeki nüfuzunu pekiştirebilir. Türkiye, bu süreçte kendi kırmızı çizgilerini koruyarak ABD ve İran'la diyaloğunu sürdürme stratejisi izliyor.
