ABD Başkanı Donald Trump, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'ya İran'a yönelik olası bir askeri saldırıdan kaçınması çağrısında bulundu. Trump, yaptığı açıklamada, Tahran yönetimiyle kapsamlı bir barış anlaşmasına 'çok yakın' olduklarını belirterek, İranlı yetkilileri müzakere masasına dönmeye davet etti. Beyaz Saray kaynaklarına göre Trump, Netanyahu ile yaptığı telefon görüşmesinde, 'diplomasiye şans verilmesi gerektiğini' vurguladı ve bölgede yeni bir savaşın kimseye fayda sağlamayacağını ifade etti.
Gelişmenin arka planı
Trump'ın bu hamlesi, İsrail ile İran arasında tırmanan gerilimin ardından geldi. Son haftalarda İsrail, İran'ın nükleer tesislerine yönelik saldırı hazırlıklarını hızlandırırken, bölgedeki ABD'li yetkililer de olası bir çatışma durumunda uyarılar yapıyordu. Trump yönetimi, göreve geldiği günden bu yana Tahran ile diplomatik bir çözüm arayışında olduğunu defalarca dile getirmiş, ancak İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini durdurmaması ve bölgedeki vekil güçler aracılığıyla istikrarsızlık yaratması nedeniyle eleştirilmişti.
ABD Başkanı'nın son açıklaması, özellikle İran'ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'in 'hiçbir koşulda ABD ile müzakere etmeyeceklerini' söylediği bir döneme denk geldi. Ancak Trump, İran ekonomisinin ağır yaptırımlar altında zor durumda olduğunu ve Tahran'ın masaya oturmaktan başka çaresi kalmadığını savundu. Beyaz Saray Sözcüsü, 'Başkan, İran halkının refahını önemsiyor ve bölgede kalıcı bir barış istiyor. Netanyahu ile yaptığı görüşmede de bu vizyonu paylaştı' dedi.
Netanyahu cephesinden ise resmi bir yanıt gelmedi. Ancak İsrail basını, başbakanın ABD'nin talebine soğuk baktığını ve İran'ın nükleer tehdidinin 'varoluşsal bir mesele' olduğunu düşündüğünü yazdı. İsrail Savunma Bakanı, daha önce yaptığı açıklamada, 'İran'ın bir nükleer silaha sahip olmasına izin vermeyeceğiz. Gerekirse tek başımıza hareket ederiz' ifadelerini kullanmıştı.
Bölgesel veya küresel boyut
Trump'ın bu çıkışı, Orta Doğu'daki güç dengelerini yeniden şekillendirebilir. ABD'nin İsrail üzerindeki geleneksel nüfuzu, özellikle Cumhuriyetçi yönetimler döneminde daha belirgin olmuştur. Ancak Netanyahu'nun sağ koalisyon hükümeti, ABD'nin baskılarına rağmen kendi güvenlik önceliklerini öne çıkarmaktadır. Bölgede Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler de İran'ın nükleer programından endişe duymakta, ancak tam ölçekli bir savaşın ekonomik ve insani maliyetlerinden kaçınmak istemektedir.
Analistlere göre, Trump'ın barış vurgusu, önümüzdeki seçim döneminde dış politikada bir başarı hikayesi yaratma arzusundan kaynaklanıyor olabilir. İran ile varılacak bir anlaşma, Obama dönemindeki nükleer anlaşma (JCPOA) sonrası en önemli diplomatik kazanım olacaktır. Ancak İran'ın talepleri arasında yaptırımların tamamen kaldırılması ve nükleer faaliyetlerinin tanınması bulunuyor. Bu koşullar, ABD ve İsrail için kabul edilebilir olmaktan uzak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ve İsrail arasındaki gerilimi yakından takip etmektedir. Olası bir askeri çatışma, başta enerji arz güvenliği olmak üzere Türkiye'yi doğrudan etkileyebilir. Ayrıca Suriye ve Irak'ta yaşanacak bir istikrarsızlık, Türkiye'nin güney sınırlarında yeni göç dalgalarına ve terör tehdidinin artmasına neden olabilir. Trump'ın diplomasi çağrısı, Ankara'nın da desteklediği bir yaklaşımdır. Türkiye, bölgesel barışın korunması ve taraflar arasında arabuluculuk yapılması yönünde adımlar atabilir. Ancak İran'ın nükleer silah sahibi olması, Türkiye'nin güvenlik çıkarları açısından kabul edilemez bir senaryodur. Bu nedenle Ankara, diplomasi sürecinin başarısız olması durumunda alternatif planlarını devreye sokmak zorunda kalabilir.
