ABD ile İsrail arasındaki stratejik ortaklık, son günlerde yaşanan beklenmedik bir gelişmeyle sarsıldı. Eski ABD Başkanı Donald Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu arasındaki uzun süreli ittifak, Netanyahu'nun son dönemde attığı tartışmalı bir adımın ardından ciddi bir krize girdi. Jeopolitik analistlere göre, bir İsrail başbakanının bu denli hızlı ve olumsuz sonuçlanan bir kumarı nadiren görülmüştü. İki lider arasındaki gerilim, sadece ikili ilişkileri değil, tüm Orta Doğu denklemini etkileyecek potansiyel taşıyor.
Gelişmenin Arka Planı
Trump'ın başkanlığı döneminde Netanyahu ile kurduğu yakın ilişki, Kudüs'ün İsrail'in başkenti olarak tanınması, İran nükleer anlaşmasından çekilme ve İbrahim Anlaşmaları gibi tarihi adımlarla somutlaşmıştı. Ancak Netanyahu'nun son dönemde izlediği bağımsız ve riskli politika, Trump'ın çizgisinden belirgin şekilde saptı. Özellikle Batı Şeria'daki yasa dışı yerleşimleri genişletme kararı ve Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne yönelik sert tutumu, Washington'da rahatsızlık yarattı. Trump yönetimine yakın kaynaklar, Netanyahu'nun bu adımlarının kendilerine danışılmadan atıldığını ve ortak stratejiyi baltaladığını belirtiyor.
Netanyahu'nun son hamlesi ise bardağı taşıran son damla oldu: Başbakan, Suudi Arabistan ile normalleşme sürecini tehlikeye atacak şekilde, El Aksa Camii'ne yönelik yeni baskın planlarını onayladı. Bu karar, sadece Filistin yönetiminin değil, ABD'nin de tepkisini çekti. Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, "Netanyahu kontrolden çıktı, akıllı olmalıydı. Bu adım, bölgeyi ateşe atar" ifadelerini kullandı. Bu sözler, iki lider arasındaki buzların erimeyeceğinin sinyalini verdi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu kopuş, sadece ikili ilişkileri değil, tüm Orta Doğu dinamiklerini yeniden şekillendirebilir. İsrail'in en önemli müttefiki ABD ile arasındaki bu gerilim, İran'ın bölgedeki nüfuzunu artırmasına zemin hazırlayabilir. Ayrıca, İbrahim Anlaşmaları'nın geleceği de belirsizliğe gömüldü. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler, Netanyahu'nun bu hamlesi karşısında ABD'nin tutumunu yakından izliyor. Uzmanlar, bu krizin aşılmasının kolay olmadığını, zira Trump'ın özel sektör çıkarları ile Netanyahu'nun siyasi hayatta kalma mücadelesinin çatıştığını vurguluyor.
Küresel boyutta ise bu gelişme, ABD'nin Orta Doğu politikasının yeniden gözden geçirilmesine neden olabilir. Trump'ın başkanlığı döneminde izlenen İsrail yanlısı politikaların yerini, daha dengeli bir yaklaşıma bırakması bekleniyor. Özellikle 2024 ABD başkanlık seçimleri öncesinde bu kriz, hem Cumhuriyetçi hem de Demokrat partiler için önemli bir sınav olacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Trump-Netanyahu ittifakının çatırdaması, Türkiye'nin Orta Doğu politikası açısından yeni fırsatlar ve riskler barındırıyor. Ankara, Filistin davasına verdiği destekle bilinirken, bu kriz ABD-İsrail hattındaki baskıyı azaltabilir. Ancak Türkiye'nin, bu krizi kendi çıkarlarına çevirmek için dikkatli bir denge politikası izlemesi gerekiyor. Özellikle Doğu Akdeniz ve Libya dosyalarında ABD ile işbirliği arayan Ankara, Washington'daki İsrail lobisinin zayıflamasını kısa vadede olumlu görebilir. Bununla birlikte, bölgesel istikrarsızlığın artması, Türkiye'nin güvenlik endişelerini de beraberinde getiriyor. Bu nedenle, Ankara'nın gelişmeleri yakından takip ederek, hem Filistin yönetimiyle diyaloğu güçlendirmesi hem de ABD ile ilişkilerini koruması stratejik önem taşıyor.
