NATO, önümüzdeki hafta Türkiye'de düzenlenecek zirve öncesinde yeni bir sınavla karşı karşıya. İttifakın geleceği, eski ABD Başkanı Donald Trump'ın yeniden adaylığıyla birlikte sorgulanırken, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, üye ülkeleri bir arada tutmak ve Trump'ı angaje etmek için yoğun diplomatik çaba harcıyor. Ancak yük paylaşımı, ABD'nin askeri taahhütleri ve İran gerilimi gibi konular ittifakın birliğini ciddi şekilde test ediyor.
Yük Paylaşımı ve ABD Taahhütleri
Trump'ın ilk döneminde üye ülkelerin GSYİH'lerinin yüzde 2'sini savunmaya ayırma hedefini sert bir dille eleştirmesi, Almanya başta olmak üzere birçok Avrupalı müttefiki rahatsız etmişti. Şimdi Trump'ın yeniden başkan seçilmesi durumunda aynı baskıyı daha da artırması bekleniyor. Rutte, geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamada, 'NATO'nun gücünün birliğinden geldiğini ve bu birliği korumak için herkesin üzerine düşeni yapması gerektiğini' vurguladı. Ancak ABD'nin Avrupa'daki askeri varlığını azaltma ihtimali, özellikle Rusya tehdidi karşısında Doğu Avrupa ülkelerini endişelendiriyor.
NATO'nun yeni savunma planları çerçevesinde, ittifakın acil müdahale gücünü artırması ve lojistik altyapıyı güçlendirmesi öngörülüyor. Ancak bu planların finansmanı konusunda henüz somut bir uzlaşı sağlanabilmiş değil. Türkiye gibi kritik bir üye ülkenin, özellikle Doğu Akdeniz ve Orta Doğu'daki askeri kapasitesi, ittifakın güney kanadı için kilit önem taşıyor.
İran Gerilimi ve Bölgesel Boyut
Trump'ın İran'a yönelik 'maksimum baskı' politikasını yeniden canlandırması, NATO üyeleri arasında derin görüş ayrılıklarına yol açabilir. Avrupalı müttefikler, İran'la diplomatik yolları tercih ederken, ABD'nin askeri seçeneklere sıcak bakması ittifakın Ortadoğu politikasını çıkmaza sokabilir. Türkiye, hem İran'la sınır komşusu olması hem de bölgedeki askeri varlığı nedeniyle bu gerilimin doğrudan etkisi altında kalacak. NATO'nun İran konusunda ortak bir tutum belirleyememesi, ittifakın güvenilirliğini zedeleyebilir.
Öte yandan, Trump'ın NATO'nun 'modası geçmiş' olduğu yönündeki açıklamalarını tekrarlaması ve ittifaktan çekilme sinyali vermesi, Avrupalı liderleri alternatif güvenlik yapılanmaları arayışına itiyor. Fransa Cumhurbaşkanı Macron, Avrupa ordusu fikrini yeniden gündeme getirirken, Almanya savunma harcamalarını artırma sözü verse de somut adımlar yavaş ilerliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, NATO'nun güney kanadında stratejik bir konuma sahip olmasına rağmen, özellikle S-400 krizi ve Doğu Akdeniz'deki enerji tartışmaları nedeniyle ittifak içinde zaman zaman yalnız kalmıştır. Trump'ın yeniden aday olması, Türkiye'nin ABD ile ilişkilerinde bir dönüm noktası yaratabilir. Trump'ın kişisel diplomasi tarzı, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile daha pragmatik bir ilişki kurulmasını sağlayabilir. Ancak İran'a yönelik olası bir ABD operasyonu, Türkiye'yi terör tehdidi ve mülteci akını gibi sorunlarla karşı karşıya bırakabilir. Türkiye, NATO'nun bölgesel istikrardaki rolünü korumak için savunma harcamalarını artırma ve müttefiklerle ortak projeler geliştirme konusunda daha proaktif bir tutum benimsemek zorundadır.
