NATO'nun 77 yıllık tarihinde belki de en sıra dışı zirvesine ev sahipliği yapan Ankara'da, müttefik ülke liderleri bu hafta bir kez daha ABD Başkanı Donald Trump'ın hangi yüzüyle karşılaşacaklarını kestirmeye çalışıyor. Trump'ın NATO'ya yönelik son dönemdeki açıklamaları, ittifakın geleceği konusunda ciddi soru işaretleri yaratırken, Amerikan başkanının bir gün övgü dolu sözler sarf edip ertesi gün üye ülkeleri savunma harcamalarını artırmamaları halinde ittifaktan çekilmekle tehdit etmesi, Atlantik ötesi ilişkilerdeki kırılganlığı bir kez daha gözler önüne seriyor.
Trump, NATO'yu Tehdit mi Ediyor, Yoksa Güçlendirmeye mi Çalışıyor?
Son haftalarda yaptığı açıklamalarda Trump, NATO müttefiklerini savunma harcamalarını GSYİH'lerinin yüzde 2'sine çıkarmaya çağırırken, bu hedefe ulaşmayan ülkeleri 'ABD'nin sırtından geçinenler' olarak nitelendirdi. Hatta bazı kapalı toplantılarda, savunma bütçelerini artırmayan üyelere karşı ABD'nin NATO'dan çekilebileceği sinyalini verdiği iddia edildi. Bu söylemler, özellikle Almanya, Fransa ve Kanada gibi büyük ekonomilere sahip ancak savunma harcamalarında hedefin gerisinde kalan ülkelerde rahatsızlık yarattı. Öte yandan Trump, Perşembe günü yaptığı bir konuşmada NATO müttefiklerinin 'inanılmaz derecede bağlı' olduğunu söyleyerek bu kez daha ılımlı bir ton kullandı. Bu iki yüzlü tutum, müttefikler arasında ABD'nin güvenilirliği konusunda ciddi kuşkular doğuruyor.
Trump'ın bu çelişkili söylemleri, aslında 2016 seçim kampanyasından bu yana süregelen bir modelin parçası. Başkan, bir yandan NATO'yu 'modası geçmiş' olarak nitelendirirken, diğer yandan ittifakın önemini kabul eden açıklamalar yapıyor. Analistlere göre, bu tutum Trump'ın müzakere taktiğinin bir yansıması: önce tehdit ederek pazarlık gücünü artırmak, ardından uzlaşmacı bir tonla anlaşmaya varmak. Ancak bu yöntem, ittifakın temel güvencesi olan 'toplu savunma' ilkesinin sorgulanmasına yol açıyor.
NATO Zirvesi: Bölgesel ve Küresel Boyut
Ankara'da düzenlenen bu yılki zirve, birçok kritik konuyu masaya yatırıyor. Afganistan'dan çekilme süreci, Rusya'nın artan tehditleri, Doğu Akdeniz'deki gerilimler ve terörle mücadele gündemin başlıca maddeleri arasında. Trump'ın ittifaka yönelik belirsiz duruşu, özellikle Rusya'nın Ukrayna sınırında yığınak yaptığı bir dönemde Avrupa güvenliği açısından endişe verici. Avrupalı liderler, Trump'ın söylemlerine rağmen NATO'nun güçlü kalacağını vurgulasa da, Washington'un taahhütlerine olan güvenin sarsılması, uzun vadede ittifakın iç dinamiğini değiştirebilir. Öte yandan, Türkiye'nin S-400 savunma sistemleri nedeniyle ABD ile yaşadığı kriz ve F-35 programından çıkarılması, zirvede iki ülke arasında gerginliğe yol açması beklenen bir diğer başlık.
Türkiye Açısından Değerlendirme
NATO'nun Türkiye açısından önemi, ittifakın güney kanadındaki stratejik konumundan kaynaklanıyor. Trump'ın belirsiz NATO politikası, Türkiye'nin güvenlik çıkarlarını doğrudan etkileyebilecek bir faktör. Özellikle Suriye'nin kuzeyinde PKK/YPG ile mücadelede ABD'nin tutumu, Doğu Akdeniz'deki hidrokarbon arama faaliyetleri ve Rusya ile dengeli ilişkiler kurma çabası, Türkiye'nin NATO çerçevesinde hareket etme kabiliyetini zorlaştırabilir. Ankara, bir yandan ittifak üyeliğinin getirdiği güvenceye ihtiyaç duyarken, diğer yandan Washington'un olası yaptırımları ve değişken tutumu karşısında alternatif savunma ortaklıkları geliştirme arayışını sürdürüyor. Bu denge oyunu, Türk dış politikasının önümüzdeki dönemdeki en önemli sınavlarından biri olacak.
