ABD Başkanı Donald Trump, NATO'nun 9-11 Temmuz tarihlerinde Washington'da yapılacak zirvesi öncesinde ittifaka yönelik sert eleştirilerde bulundu. Trump, Amerikan yayın kuruluşu Fox News'a verdiği mülakatta, ABD'nin NATO'ya verdiği desteğin 'tek taraflı' olduğunu ve bu durumun 'gülünç' olduğunu söyledi. Başkan, 'NATO ile ilişkimiz karşılıklı değil. Onlar bizim için orada değildi' diyerek, özellikle İran'la yaşanan askeri gerilimde müttefiklerin yeterli destek vermediğini ima etti.
Trump'ın NATO'ya yönelik eleştirilerinin arka planı
Trump, mülakatta NATO'nun kuruluş amacına ve ABD'nin ittifak içindeki rolüne dair uzun süredir dile getirdiği rahatsızlıkları yineledi. 'ABD olarak müttefiklerimizi korumak için milyarlarca dolar harcıyoruz, ama onlar savunma bütçelerini artırmıyor. Bu adil değil' ifadelerini kullanan Trump, özellikle Almanya'nın askeri harcamalarını GSYİH'nın yüzde 2'sine çıkarma taahhüdünü yerine getirmediğini vurguladı. Trump'ın bu söylemleri, 2018 Brüksel Zirvesi'nde müttefikleri 'borçlu' olarak nitelendirmesinin ardından giderek sertleşen bir dilin yansıması olarak değerlendiriliyor.
NATO yetkilileri, Trump'ın açıklamalarına doğrudan yanıt vermekten kaçınırken, ittifakın ABD'nin desteğine olan ihtiyacının altını çiziyor. Öte yandan, Avrupalı müttefikler, Trump'ın NATO'ya yönelik eleştirilerinin ittifak içindeki dayanışmayı zedelediği görüşünde. Özellikle Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, NATO'nun 'beyin ölümü' gerçekleştiği yönündeki sözleriyle biliniyor.
Bölgesel ve küresel boyut: İran gerilimi ve NATO'nun geleceği
Trump'ın eleştirilerinin odağında, İran'la yaşanan askeri gerilimde müttefiklerin yetersiz desteği yer alıyor. Geçtiğimiz haftalarda İran'ın Hürmüz Boğazı'nda bir İngiliz tankerine el koyması ve ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları, bölgede tansiyonu yükseltmişti. Trump, 'İran'la savaş durumunda müttefiklerimiz bizi yalnız bıraktı. Oysa ABD olarak onları her zaman savunuyoruz' diyerek, NATO'nun kolektif savunma mekanizmasının işleyişini sorguladı.
NATO'nun 5. maddesi olan 'bir üyeye yapılan saldırı tüm üyelere yapılmış sayılır' ilkesi, ittifakın temel taşını oluşturuyor. Trump'ın bu maddeyi sorgulaması, Avrupalı müttefikler arasında endişeye yol açıyor. Uzmanlar, ABD'nin NATO'dan çekilme ihtimalinin düşük olduğunu ancak Trump'ın bu söylemlerinin ittifakın geleceği açısından ciddi bir tehdit oluşturduğunu belirtiyor. Zirvede savunma harcamaları ve terörle mücadele konularının ele alınması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Trump'ın NATO'ya yönelik eleştirileri, Türkiye'nin ittifak içindeki konumunu da yakından ilgilendiriyor. Türkiye, uzun süredir NATO'nun güney kanadında kritik bir rol oynarken, son dönemde S-400 hava savunma sistemi alımı nedeniyle ABD ile gerilim yaşıyor. Trump'ın 'karşılıklılık' vurgusu, Türkiye'nin NATO'dan beklentileriyle örtüşse de, İran geriliminde Türkiye'nin farklı bir pozisyon alması iki ülke arasındaki görüş ayrılıklarını derinleştirebilir. Öte yandan, NATO'nun zayıflaması Türkiye'nin güvenlik mimarisini olumsuz etkileyebilir. Türk dış politikası, bu süreçte hem ABD hem de Avrupalı müttefiklerle dengeli bir ilişki yürütmeye çalışıyor.
