ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) tarafından yönetilen ve NATO müttefikleri arasında savunma işbirliğini görüşmek üzere düzenlenen toplantıya, Avrupa'nın en büyük savunma harcamacılarından bazıları davet edilmedi. Edinilen bilgilere göre, Pentagon liderliğindeki bu toplantıya katılmayan ülkeler arasında Avrupa'nın savunma bütçesinde önemli paya sahip olan ve aynı zamanda ABD'nin yakın müttefiki olan ülkeler yer alıyor. Bu durum, Donald Trump yönetiminin NATO içinde yeni bir 'iç çember' oluşturma çabası olarak yorumlanıyor.
Toplantının Arka Planı ve Davet Edilmeyen Ülkeler
Pentagon'un ev sahipliğinde gerçekleşen ve ittifakın savunma stratejilerinin ele alındığı toplantıya, özellikle Avrupa'nın savunma harcamalarında başı çeken ülkelerin davet edilmemesi dikkat çekti. Kaynaklara göre, toplantıya katılım için seçilen ülkeler, Trump yönetiminin 'öncelikli ortaklar' olarak gördüğü ülkelerden oluşuyor. Bu ülkeler arasında Polonya, Baltık ülkeleri ve bazı Orta Avrupa ülkeleri bulunurken, Almanya ve Fransa gibi Avrupa'nın lokomotif güçleri ile İtalya ve İspanya gibi Akdeniz ülkelerinin davet edilmediği öğrenildi. Avrupa'nın savunma harcamalarında önemli yer tutan bu ülkelerin dışarıda bırakılması, ittifak içinde yeni bir dengenin oluştuğuna işaret ediyor.
Trump yönetimi, göreve geldiği günden bu yana NATO müttefiklerini savunma harcamalarını artırmaya ve ABD'ye olan bağımlılıklarını azaltmaya çağırıyor. Ancak bu çağrılar, bazı müttefikler tarafından Washington'un ittifak içindeki liderliğini sorgulaması olarak algılanıyor. Son toplantıda izlenen davet politikası, bu algıyı daha da güçlendirmiş durumda. Özellikle Almanya ve Fransa'nın dışarıda bırakılması, Avrupa'da 'stratejik özerklik' tartışmalarını yeniden alevlendirebilir.
Pentagon yetkilileri, toplantının amacının 'savunma işbirliğini güçlendirmek ve ortak tehditlere karşı hazırlıklı olmak' olduğunu belirtirken, davet edilmeyen ülkelerin neden dışarıda bırakıldığına dair resmi bir açıklama yapılmadı. Ancak ABD basınına konuşan kaynaklar, toplantıya katılan ülkelerin 'savunma harcamalarını artırma taahhüdünü yerine getirenler' olduğunu, davet edilmeyenlerin ise bu konuda geride kaldığını öne sürüyor. Gerçekte ise Almanya ve Fransa, savunma bütçelerini son yıllarda önemli ölçüde artırmış durumda. Bu çelişki, kararın arkasında farklı motivasyonlar olabileceğini gösteriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: NATO İçinde Yeni Hizipler mi?
Bu gelişme, NATO içinde uzun süredir devam eden 'transatlantik bağ' tartışmalarını yeniden gündeme getiriyor. Trump'ın ilk başkanlık döneminde de benzer şekilde NATO'yu eleştirmesi ve bazı müttefiklere mesafe koyması, Avrupa başkentlerinde rahatsızlık yaratmıştı. Şimdi ise ikinci döneminde bu politikayı daha sistematik hale getirdiği görülüyor. Toplantıya davet edilen ülkelerin çoğunun Rusya'ya sınırı olan veya Rusya'dan doğrudan tehdit algılayan ülkeler olması, ABD'nin Avrupa'daki güvenlik mimarisini yeniden şekillendirme niyetinde olduğunu gösteriyor.
Öte yandan, Almanya ve Fransa'nın dışarıda bırakılması, Avrupa Birliği'nin ortak savunma projelerini hızlandırabilir. AB, son yıllarda 'Stratejik Pusula' adı altında ortak savunma kapasitesini güçlendirmeye yönelik adımlar atıyor. Bu tür dışlamalar, Avrupa'nın kendi savunma sanayisini ve ortak ordusunu kurma yönündeki çabalarını artırabilir. Ancak bu süreç, ABD ile Avrupa arasında istenmeyen bir rekabete de yol açabilir.
NATO'nun kuruluş felsefesi olan kolektif savunma ilkesi, tüm üyelerin eşit güvenlik garantisine sahip olmasını gerektirir. Ancak son gelişmeler, ittifak içinde 'birinci sınıf' ve 'ikinci sınıf' müttefikler ayrımının oluştuğu izlenimini güçlendiriyor. Bu durum, ittifakın caydırıcılığını ve birlik ruhunu zayıflatabilir. Uzmanlar, NATO'nun geleceği için bu tür ayrımcı yaklaşımların riskli olduğunu vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, NATO içinde ABD ile zaman zaman gerilim yaşayan ancak stratejik konumu nedeniyle vazgeçilmez bir müttefik olarak öne çıkıyor. Son toplantıya Türkiye'nin davet edilip edilmediği henüz netleşmedi. Eğer Türkiye de dışarıda bırakılan ülkeler arasındaysa, bu durum Ankara'nın Batı ittifakı içindeki konumunu yeniden sorgulamasına yol açabilir. Türkiye, savunma harcamalarını NATO standartlarına yakın seviyeye çıkarmış ve Ukrayna savaşında kritik rol oynamış bir ülke. ABD'nin Türkiye'yi dışlayan bir yaklaşım izlemesi, Ankara'nın Rusya ve Çin ile ilişkilerini dengeleme çabalarını hızlandırabilir. Ayrıca, Avrupa'da savunma işbirliğinin parçalanması, Türkiye'nin kendi savunma sanayii ve bölgesel güvenlik politikaları açısından yeni fırsatlar ve riskler doğurabilir. Türkiye, NATO içindeki dengeleri gözeterek hem ABD hem de Avrupa ile ilişkilerini yönetmek durumunda.
