Hakkındaki suçlamalarla 2018'den bu yana Çin'de cezaevinde bulunan Zion Kilisesi'nin önde gelen isimlerinden Papaz Ezra Jin Mingri, ABD Başkanı Donald Trump'ın kişisel diplomatik girişimleri sonucu serbest bırakılarak Amerika Birleşik Devletleri'ne ulaştı. Diplomatik bir atılım olarak değerlendirilen bu gelişmede, sekiz diğer Zion Kilisesi lideri ise halen Çin'de hapiste bulunuyor. Mingri'nin tahliyesi, Washington ile Pekin arasında insan hakları temelli bir pazarlığın sonucu olarak yorumlanıyor.
Gelişmenin Arka Planı: Bir Papazın Hikayesi
Ezra Jin Mingri, ABD vatandaşı olmasına rağmen Çin'de kurduğu Zion Kilisesi'nde yürüttüğü dini faaliyetler nedeniyle 2018 yılında “ulusal güvenliği tehdit etmek” ve “yasa dışı dini toplantılar düzenlemek” suçlamalarıyla tutuklanmıştı. Çin makamları, kilisenin devlet tarafından tanınmayan bir “yeraltı kilisesi” olduğunu iddia ederken, insan hakları örgütleri ise suçlamaların asılsız olduğunu ve Mingri'nin inanç özgürlüğü nedeniyle hedef alındığını savunuyordu. Mingri'nin avukatı, müvekkilinin Çin'deki cezaevi koşullarında fiziksel ve psikolojik baskıya maruz kaldığını belirtmişti.
Tutukluluğu boyunca ABD'li diplomatlar Mingri'nin serbest bırakılması için defalarca girişimde bulundu. Özellikle Trump yönetimi, konuyu iki ülke arasındaki ticaret görüşmelerinin bir parçası haline getirerek Çin üzerinde baskı kurdu. Nihayetinde, geçtiğimiz hafta sonu sürpriz bir şekilde serbest bırakılan Mingri, özel bir uçakla ABD'ye getirildi.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Trump'ın Dini Özgürlükler Söylemi
Mingri'nin serbest bırakılması, Trump yönetiminin dini özgürlükler konusundaki söylemini güçlendirmesi açısından kritik bir döneme denk geldi. ABD Başkanı, konuyla ilgili yaptığı açıklamada “Ezra'nın özgürlüğü, inanç özgürlüğünün zaferidir” ifadelerini kullandı. Ancak eleştirmenler, Trump'ın bu hamlesinin aslında Çin ile yürütülen ticaret müzakerelerinde bir pazarlık kozu olarak kullanıldığını ve diğer sekiz kilise liderinin halen hapiste olmasının bu zaferi gölgelediğini belirtiyor. Çin ise konuya ilişkin resmi bir açıklama yapmazken, devlet medyası Mingri'nin serbest bırakılmasını “insani bir jest” olarak niteledi.
Zion Kilisesi hareketi, 2000'li yılların başında Çin'de ortaya çıkan ve hızla büyüyen bir Hristiyanlık akımı. Yaklaşık 100 bin üyeye sahip olduğu tahmin edilen kilise, Çin hükümeti tarafından sapkın bir tarikat olarak sınıflandırılıyor. ABD'de ise birçok muhafazakar Hristiyan grup, Zion Kilisesi'ni destekliyor ve Çin'deki üyeleri için dini özgürlük kampanyaları yürütüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ABD ile Çin arasındaki bu insan hakları temelli krizden doğrudan etkilenmese de, gelişme küresel güçler arasındaki dengelere dair önemli ipuçları veriyor. Trump'ın dini özgürlükler adı altında Çin'e yönelik baskısı, aslında ticaret savaşının bir parçası. Türkiye, kendi dış politikasında ABD ile Çin arasında denge kurmaya çalışırken, benzer baskılarla karşılaşmamak için dini özgürlükler ve insan hakları konularında uluslararası kamuoyunda net bir duruş sergilemeli. Ayrıca, bu tür diplomatik atılımların Türkiye'nin kendi insan hakları karnesi açısından da uluslararası alanda referans alınabileceği unutulmamalıdır.
