Son iki yılda Latin Amerika'da art arda sağcı hükümetler iktidara gelirken, ABD eski Başkanı Donald Trump'ın siyasi etkisi bölgede giderek daha belirgin hale geliyor. Peru ve Kolombiya gibi kilit ülkelerde önümüzdeki seçimler, bu dönüşümün yeni halkaları olarak değerlendiriliyor. Brezilya, Arjantin, Şili ve Ekvador'da yaşanan sağa kayma, Latin Amerika siyasi haritasını kökten değiştirdi. Söz konusu dalganın merkezinde, Trump'ın popülist iletişim tarzı, milliyetçi söylem ve piyasa yanlısı ekonomik politikalar yer alıyor. Analistlere göre, bu trend sadece geçici bir rüzgar değil, Soğuk Savaş sonrası bölgede şekillenen yeni bir ideolojik blok oluşturma çabasının parçası.
Gelişmenin arka planı
Latin Amerika'da 2018'den bu yana sol dalganın geri çekilmesiyle birlikte, sağ partiler yükselişe geçti. 2018'de Brezilya'da Jair Bolsonaro, 2019'da Arjantin'de Mauricio Macri (sonra sol geri dönse de), 2021'de Şili'de sağcı aday José Antonio Kast ikinci tura kalmış ancak kaybetmişti. 2022'de ise Kolombiya'da sağcı aday Federico Gutiérrez yarışıyor. Peru'da 2021 seçimlerini solcu Pedro Castillo kazandı ancak istikrarsızlık sürüyor; 2023'te erken seçim olasılığı masada. Trump'ın 2016-2020 döneminde yürüttüğü agresif dış politika, bölgedeki sağcı liderlere ideolojik destek sağladı. Trump'ın damadı Jared Kushner'in bölgede yürüttüğü diplomatik temaslar, ABD'nin sağ hükümetleri kayırması olarak yorumlandı. Öte yandan, Çin'in Latin Amerika'da artan yatırımları ve ticari nüfuzu, ABD'yi bölgede nüfuz savaşına itiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Latin Amerika'daki sağ dalga, yalnızca iç dinamiklerle açıklanamaz. Küresel sistemde ABD ve Çin arasındaki rekabet, bölgeyi iki kutuplu bir oyun alanına çeviriyor. Sağcı hükümetler genellikle ABD ile yakın ittifak kurarken, sol hükümetler (Meksika, Arjantin, Bolivya) Çin ve Rusya ile daha pragmatik ilişkiler yürütüyor. Bu ayrışma, bölgedeki ticaret anlaşmalarından silah alımlarına kadar pek çok alana yansıyor. Brexit, ABD'deki Trump mirası ve Avrupa'daki sağ popülist partilerin yükselişiyle birlikte, Latin Amerika'daki bu trend küresel bir sağ popülizm dalgasının parçası olarak okunabilir. Özellikle Peru ve Kolombiya gibi ülkelerde siyasi kutuplaşma derinleşirken, kurumların zayıflığı demokratik dengeyi tehdit ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Latin Amerika'daki siyasi dönüşüm, Türkiye için hem fırsat hem de risk barındırıyor. Türkiye, bölgeyle ticaret hacmini artırma potansiyeline sahip; sağ hükümetlerin piyasa yanlısı politikaları Türk ihracatçılar için elverişli olabilir. Ancak ABD yanlısı bu hükümetler, Türkiye'nin Rusya ve Çin ile olan dengeli ilişkilerine mesafeli yaklaşabilir. Ayrıca, sağ dalga içindeki popülist liderlerin söylemleri, Türkiye'nin demokrasi ve insan hakları konusundaki uluslararası imajını etkileyebilir. Özellikle Peru ve Kolombiya gibi ülkelerle savunma sanayi işbirlikleri veya kültürel diplomasi alanında yeni adımlar atılabilir; ancak bu ülkelerdeki siyasi istikrarsızlık uzun vadeli ortaklıkları zorlaştırabilir.
