ABD Başkanı Donald Trump, pazartesi günü imzaladığı başkanlık kararnamesiyle çocukluk çağı aşı takviminde köklü bir değişikliğe giderek kızamık, kabakulak ve kızamıkçık (KKK) aşısının tek bir enjeksiyon yerine üç ayrı doz halinde uygulanmasını zorunlu kıldı. Kararname, aşıların ayrı zamanlarda ve ayrı enjeksiyonlarla yapılmasını öngörürken, sağlık yetkilileri ve pediatri uzmanları bu kararın bilimsel temelden yoksun olduğunu ve toplum sağlığını tehlikeye atabileceğini belirtti.
Kararnamenin Ayrıntıları ve Gerekçesi
Beyaz Saray'dan yapılan açıklamaya göre, kararname kapsamında KKK aşısının bileşenleri olan kızamık, kabakulak ve kızamıkçık aşıları ayrı ayrı uygulanacak. Uygulama takvimi ise Sağlık Bakanlığı'na bağlı Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) tarafından yeniden düzenlenecek. Trump yönetimi, kararın ebeveynlere 'aşı konusunda daha fazla seçenek sunmayı' amaçladığını ve 'çocukların bağışıklık sistemine aşırı yük binmesini engelleyeceğini' iddia etti. Ancak bu gerekçe, Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından 'bilimsel olarak geçersiz' olarak nitelendirildi.
Uzmanlar, KKK aşısının tek enjeksiyon halinde uygulanmasının yıllardır güvenli ve etkili olduğunu kanıtladığını, aşıların ayrılmasının ise çocukların tam bağışıklık kazanana kadar geçen sürede hastalıklara yakalanma riskini artıracağını vurguluyor. Özellikle kızamık, oldukça bulaşıcı bir hastalık olup aşılama oranlarının düşmesi salgınlara yol açabilir. 2019 yılında ABD'de aşılama oranlarının düşmesiyle birlikte kızamık vakalarında ciddi artış yaşanmıştı.
Öte yandan kararname, aşı karşıtı gruplar tarafından memnuniyetle karşılanırken, sağlık sigortası şirketleri ve hastaneler uygulamanın maliyet ve lojistik açıdan ek yük getireceğini dile getirdi. Aşıların ayrı uygulanması, sağlık merkezlerine daha fazla ziyaret anlamına gelirken, bu durum özellikle düşük gelirli aileler için erişim sorunlarını artırabilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu karar, yalnızca ABD'yi değil, küresel sağlık politikalarını da yakından ilgilendiriyor. ABD, dünya genelinde aşı tedarikinin önemli bir kısmını karşılayan ülkelerden biri olarak, uluslararası aşı programlarını da etkileyebilir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve UNICEF, aşıların ayrılmasının küresel aşılama hedeflerini olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulundu. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde tek enjeksiyonluk KKK aşısının maliyet etkinliği göz önüne alındığında, bu tür bir uygulama değişikliği uluslararası sağlık kuruluşlarının planlarını da sekteye uğratabilir.
Trump yönetiminin bu kararı, aşı karşıtlığı hareketinin siyasi arenada güç kazandığı bir dönemde geldi. Başkan'ın daha önce de aşı güvenliği konusunda tartışmalı açıklamalar yapması, sağlık otoriteleri ile siyasi irade arasındaki gerilimi artırıyor. Bilim insanları, bu tür kararların halk sağlığı üzerinde uzun vadeli olumsuz sonuçlar doğurabileceği konusunda hemfikir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'deki bu gelişme, Türkiye'nin aşı politikaları açısından doğrudan bir bağlayıcılık taşımamakla birlikte, küresel sağlık gündemini etkileyebilecek bir nitelik taşıyor. Türkiye, aşılamada ulusal programını DSÖ standartlarına göre yürütmekte olup, KKK aşısını tek doz halinde uygulamaktadır. ABD'deki bu tartışmaların, aşı karşıtlığı hareketlerini uluslararası düzeyde cesaretlendirmesi ve Türkiye'de de benzer söylemlerin güçlenmesine yol açabilmesi riski bulunuyor. Sağlık Bakanlığı'nın bilimsel verilere dayalı aşılama politikasını sürdürmesi ve toplumu aşı konusunda doğru bilgilendirmesi büyük önem taşıyor.
