ABD Başkanı Donald Trump, Kanada ile ticaret savaşını tırmandırırken, Rusya'nın müttefiki Belarus'tan "muazzam" bir gübre anlaşması yapmak için çalıştığını açıkladı. Trump'ın bu hamlesi, uzun süredir ABD'nin en büyük potas tedarikçisi olan Kanada'ya yönelik ekonomik baskıyı artırdığı bir dönemde geldi. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamaya göre, anlaşma kapsamında Belarus'tan önemli miktarda potas ve diğer gübre hammaddeleri ithal edilecek.
Gelişmenin Arka Planı
Trump yönetimi, Kanada'ya yönelik çelik ve alüminyumda olduğu gibi gübrede de ek gümrük vergileri getirmeyi planlıyor. Kanada, ABD'nin potas ithalatının büyük bir kısmını karşılıyor; ülke, dünya potas üretiminin yaklaşık %30'una sahip. Ancak Trump, Kanada ile yaşanan ticari anlaşmazlıklar nedeniyle alternatif kaynak arayışına girdi. Belarus ise potas üretiminde dünyanın en büyük üçüncü ülkesi konumunda ve devlet şirketi Belaruskali, küresel pazarın önemli bir oyuncusu.
Trump'ın Belarus ile anlaşma arayışı, ülkenin otoriter lideri Aleksandr Lukaşenko'ya yönelik ABD yaptırımlarıyla çelişiyor. ABD, 2020'deki tartışmalı seçimler ve insan hakları ihlalleri nedeniyle Belarus'a çeşitli yaptırımlar uyguluyor. Ancak Trump, ticari çıkarları gözeterek bu yaptırımları esnetebileceğinin sinyalini verdi. Beyaz Saray yetkilileri, anlaşmanın "ulusal güvenlik ve ekonomik istikrar" açısından önemli olduğunu savunuyor.
Kanada Başbakanı Justin Trudeau ise konuya ilişkin henüz resmi bir açıklama yapmadı. Ancak Kanada hükümeti kaynakları, ABD'nin bu hamlesini "endişe verici" olarak nitelendirdi. Kanada'nın potas ihracatı, ülke ekonomisi için kritik öneme sahip; ABD'ye yapılan satışlar, Kanada'nın toplam potas ihracatının %80'ini oluşturuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Trump'ın Belarus hamlesi, sadece ticari değil jeopolitik sonuçlar da doğurabilir. Belarus, Rusya'nın yakın müttefiki olarak biliniyor ve Batı ile ilişkileri gergin. ABD'nin Belarus ile yakınlaşması, Moskova'da rahatsızlık yaratabilir. Öte yandan, Kanada ile ABD arasındaki ticaret savaşı, NATO müttefikleri arasında da gerilime yol açabilir. Uzmanlar, Trump'ın bu adımının Kuzey Amerika'daki ticari dengeleri sarsabileceğini belirtiyor.
Küresel gübre piyasası, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinden bu yana zaten dalgalı. Rusya ve Belarus, dünya potas ihracatının önemli bir kısmını kontrol ediyor. Batı yaptırımları, bu ülkelerden yapılan sevkiyatları kısıtlamış, gübre fiyatlarını yükseltmişti. Şimdi ABD'nin Belarus ile anlaşma arayışı, yaptırım rejimini delme riski taşıyor. Avrupa Birliği, Belarus potasına yönelik yaptırımlarını sürdürürken, ABD'nin bu tutumu transatlantik ilişkilerde çatlak yaratabilir.
Öte yandan, Trump'ın açıklamaları tarım sektöründe de yankı buldu. ABD'li çiftçiler, gübre maliyetlerinin düşmesini olumlu karşılayabilir; ancak Kanada ile ticaret savaşının uzaması, diğer tarım ürünlerinde de sıkıntı yaratabilir. Trump, seçim kampanyasında çiftçilere destek sözü vermişti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, gübre hammaddelerinde büyük ölçüde ithalata bağımlı bir ülke. Rusya ve Belarus, Türkiye'nin potas ve diğer gübre ithalatında önemli kaynaklar arasında. ABD'nin Belarus ile anlaşma hamlesi, küresel gübre fiyatlarını ve arz güvenliğini etkileyebilir. Türkiye, bu gelişmeyi yakından izlemeli; zira olası bir anlaşma, Belarus'un ihracat yönünü değiştirerek Türkiye'nin tedarik imkanlarını daraltabilir veya fiyatları yükseltebilir. Ayrıca, ABD-Kanada ticaret savaşı, Türkiye'nin tarımsal ihracatı için yeni fırsatlar da yaratabilir. Ankara, dengeyi gözeterek hem Batı hem de Rusya ile ilişkilerini yönetmeli.
