ABD Başkanı Donald Trump, Kanada'daki orman yangınlarından kaynaklanan dumanın ABD topraklarına yayılması sonucu oluşan hava kirliliği nedeniyle Kanada'nın tazminat ödemesi gerektiğini, aksi takdirde ticaret tarifeleriyle karşı karşıya kalacağını söyledi. Trump'ın bu çıkışı, New York, Chicago ve Washington gibi büyük şehirlerde hava kalitesi alarmlarının verildiği bir dönemde geldi. ABD Ulusal Hava Durumu Servisi, ülkenin kuzeydoğusunda ve orta batısında hava kalitesinin 'sağlıksız' seviyelere ulaştığını bildirdi.
Gelişmenin Arka Planı
Kanada'da bu yıl rekor düzeyde orman yangını yaşanıyor. Ülke genelinde 500'den fazla yangın aktif durumda ve bunların yaklaşık 250'si kontrol altına alınamamış durumda. Yangınların büyük kısmı Britanya Kolumbiyası ve Alberta eyaletlerinde yoğunlaşırken, duman bulutları atmosferde binlerce kilometre taşınarak ABD'nin doğu kıyısına kadar ulaşıyor. Trump, sosyal medya platformu Truth Social'da yaptığı paylaşımda, 'Kanada yangınlarından kaynaklanan duman ABD şehirlerini kaplıyor. Bu kabul edilemez. Kanada ya bunun bedelini öder ya da biz de ticaret anlaşmalarımızı yeniden gözden geçiririz' ifadelerini kullandı.
ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), hava kalitesi endeksinin birçok bölgede 200'ün üzerine çıktığını ve bunun 'çok sağlıksız' olarak sınıflandırıldığını açıkladı. Uzmanlar, dumanın içerdiği ince partikül maddenin (PM2.5) solunum yolu hastalıklarına yol açabileceği konusunda uyarıyor. New York Valisi Kathy Hochul, halkı dışarı çıkmamaya çağırırken, bazı eyaletlerde okullar tatil edildi ve açık hava etkinlikleri iptal edildi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu olay, ABD-Kanada ticari ilişkilerinde yeni bir gerginlik unsuru olarak değerlendiriliyor. Trump, Kanada'ya yönelik daha önce de kereste ve süt ürünleri tarifeleriyle ilgili eleştirilerde bulunmuştu. Kanada Başbakanı Justin Trudeau ise Trump'ın talebine henüz resmi bir yanıt vermedi. Ancak Kanada Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, 'Doğal afetler siyasi bir pazarlık konusu olamaz' denildi. Yangın dumanı sınır ötesi bir çevre sorunu olarak kabul edilirken, Trump'ın tarife tehdidi, iklim değişikliğinin ekonomik sonuçlarına ilişkin tartışmaları da beraberinde getirdi. Uzmanlar, benzer olayların artabileceğini ve ülkeler arasında yeni bir 'duman diplomasisi' döneminin başlayabileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin enerji ve ticaret politikaları açısından dolaylı bir önem taşıyor. ABD-Kanada arasındaki ticari gerilim, küresel tedarik zincirlerinde aksamalara yol açabilir. Türkiye, özellikle kereste ve enerji ürünleri ticaretinde bu iki ülkeyle doğrudan bağlantılı olmasa da, küresel piyasalardaki dalgalanmalardan etkilenme potansiyeli var. Ayrıca, yangın dumanı gibi sınır ötesi çevre sorunlarının uluslararası hukukta ve ticaret anlaşmalarında ele alınış biçimi, Türkiye'nin komşularıyla yaşayabileceği benzer durumlar için emsal teşkil edebilir. Türkiye'nin özellikle Doğu Akdeniz'deki orman yangınları ve hava kirliliği konularında proaktif bir politika izlemesi, bu tür diplomatik krizlerin önüne geçilmesine yardımcı olabilir.
