ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın dondurulmuş hesaplarından serbest bırakılan fonların yalnızca Amerika Birleşik Devletleri'nden gıda ve tıbbi malzeme satın almak için kullanılabileceğini duyurdu. Bu açıklama, her iki tarafın da ilerleme kaydettiğini belirttiği barış müzakereleri sırasında endişeleri gidermeyi amaçlıyor. Trump, yaptığı yazılı açıklamada, "İran'ın elindeki paralar, Amerikan çiftçilerinden ve tedarikçilerinden alışveriş yapmak için kullanılacak. Bu, Amerikan işlerini desteklerken İran halkının temel ihtiyaçlarını karşılamasını sağlayacak" ifadelerine yer verdi.
Gelişmenin Arka Planı
İran'ın yurtdışındaki dondurulmuş varlıkları, nükleer programı nedeniyle uygulanan uluslararası yaptırımlar kapsamında bloke edilmişti. Tahran yönetimi, bu fonların serbest bırakılması için uzun süredir müzakere yürütüyor. Son haftalarda İran ve ABD arasında Umman'da gerçekleşen dolaylı görüşmelerde, bazı fonların insani amaçlarla serbest bırakılması konusunda ilerleme sağlandığı bildirilmişti. Küresel Durum Odası Başkanı ve eski ABD yetkilisi Brett Bruen, "Trump'ın bu hamlesi, müzakerelerde elini güçlendirme ve İran'ın fonları başka amaçlarla kullanmasını engelleme stratejisinin bir parçası" değerlendirmesini yaptı.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, "İran, kendi parasını kullanma hakkına sahiptir. Bu fonların kullanımına getirilen kısıtlamaları kabul etmiyoruz" dedi. Ancak uzmanlar, ekonomik krizle boğuşan İran'ın bu koşulları geçici olarak kabul edebileceğini belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Trump'ın kararı, ABD'deki tarım sektörü ve ilaç şirketleri için yeni bir pazar anlamına geliyor. Özellikle pandemi sonrası dönemde tıbbi malzeme ihracatı, ABD ekonomisine katkı sağlayabilir. Öte yandan, Avrupa Birliği ve Çin, İran'ın dondurulmuş varlıkları üzerindeki ABD kontrolünün uluslararası hukuka aykırı olabileceğini savunuyor. Rusya Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, "ABD'nin İran'ın varlıkları üzerinde tek taraflı kontrol uygulaması kabul edilemez" ifadeleri kullanıldı. Orta Doğu'da ise bu gelişme, İran'ın nükleer müzakerelerdeki pozisyonunu zayıflatabilir. Söz konusu fonların yaklaşık 6 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile enerji ticareti ve sınır ticaretinde önemli bir ortak konumunda. İran'ın dondurulmuş varlıkları üzerindeki ABD kontrolü, Türkiye'nin İran ile yürüttüğü doğalgaz ve petrol alımlarını dolaylı olarak etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin İran'a yönelik yaptırımlara uyum sağlama baskısı artabilir. Ancak mevcut durumda Türkiye'nin doğrudan bir etkilenmesi beklenmemektedir. ABD-İran müzakerelerinde sağlanacak bir anlaşma, bölgedeki gerilimi azaltarak Türkiye'nin güvenlik ve ticaret çıkarlarına olumlu yansıyabilir.
