ABD Başkanı Donald Trump, gece geç saatlerde yaptığı açıklamada İran’ın varlığını tehdit ederken, İslam rejimi ile ABD arasında yeniden başlayan çatışmalar zaten kırılgan olan ateşkesi daha da tehlikeye attı. Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, “Birleşik Devletler uçakları, ateşkes anlaşmasını ihlal ettikleri için İran’ın füze ve insansız hava aracı depolama alanları ile kıyı radar tesislerini vurdu. Yine ihlal ettiler” ifadelerini kullandı. Bu hamle, bölgede tansiyonu yeniden tırmandırırken uluslararası toplumun tepkisini çekti.
Ateşkes neden çöktü?
Geçtiğimiz hafta varılan ateşkes, İran’ın nükleer faaliyetlerini durdurması ve ABD’nin yaptırımları kademeli olarak kaldırması temelinde şekillenmişti. Ancak İran’ın, bölgedeki vekil güçler aracılığıyla ABD hedeflerine yönelik saldırıları sürdürdüğü iddiaları havada asılı kaldı. Trump yönetimi, özellikle İran’ın son haftalarda Yemen’deki Husilere sağladığı balistik füze teknolojisinin arttığını belirtiyor. Pentagon kaynakları, vurulan tesislerin son 48 saat içinde İran Devrim Muhafızları tarafından aktif olarak kullanıldığını öne sürüyor. İran tarafı ise henüz resmi bir açıklama yapmazken, devlet medyası ABD’nin “provokatif eylemini” kınadı.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, Ortadoğu’da geniş çaplı bir savaş riskini yeniden gündeme getirdi. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, ABD’nin adımlarına temkinli yaklaşırken, İran’a yakınlığıyla bilinen Irak hükümeti endişelerini dile getirdi. Avrupa Birliği, her iki tarafa da itidal çağrısı yaparken, Rusya ve Çin ise ABD’yi “tek taraflı eylemlerle” suçladı. Küresel petrol piyasalarında ise fiyatlar yüzde 4’ün üzerinde yükselerek varil başına 85 doların üzerine çıktı. Uzmanlar, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma tehdidini yeniden masaya getirebileceğini, bunun da küresel enerji arzında ciddi aksamalara yol açacağını belirtiyor.
Tahran yönetimi ayrıca, bölgedeki ABD üslerine yönelik misilleme saldırıları başlatabileceğinin sinyallerini verdi. Irak ve Suriye’deki ABD varlığı, olası ilk hedefler arasında görülüyor. İsrail ise bu gelişmeleri yakından takip ederken, kuzey sınırında Hizbullah’a karşı hazırlıklarını artırdı. Bu tablo, ateşkes müzakerelerinin yeniden başlamasını neredeyse imkansız hale getirirken, bölgesel bir yangının habercisi olabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ve ABD arasındaki bu yeni krizde dengeli bir pozisyon izlemek zorunda. Bir yandan İran ile komşuluk ilişkileri ve enerji bağımlılığı, diğer yandan NATO müttefiki ABD ile stratejik ortaklığı söz konusu. Olası bir çatışma, Türkiye’nin sınır komşusu Irak ve Suriye’deki askeri varlığını doğrudan etkileyebilir. Ayrıca İran’a yönelik yaptırımların derinleşmesi, Türkiye’nin enerji ithalatında alternatif kaynak arayışını hızlandırabilir. Türkiye, diplomatik kanalları açık tutarak tansiyonu düşürmeye çalışsa da, bölgedeki gerilimin kendi güvenliğine yansımalarını sınırlamak için hazırlıklı olmalıdır.
