ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın “uslu durması” halinde ABD’de dondurulmuş olan İran varlıklarını serbest bırakacağını ve mevcut yaptırımları hafifleteceğini açıkladı. Trump, ayrıca Tahran yönetiminin mevcut savaşın ardından balistik füzelerini elinde tutacağını kabul ederek, İran’ın füze programına yönelik geleneksel ABD taleplerinden geri adım attı. Beyaz Saray’da gazetecilere konuşan Trump, “Eğer iyi davranırlarsa, parasını geri alabilirler. Yaptırımları da kaldırabiliriz. Ancak şu anda her şey masada” dedi. Bu açıklamalar, İran’ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetleri konusunda ABD ile Tahran arasında devam eden dolaylı görüşmelerin kritik bir aşamasında geldi.
Trump’ın İran politikasında dönüşüm mü?
Trump’ın bu açıklamaları, İran’a yönelik “maksimum baskı” politikasında önemli bir yumuşamaya işaret ediyor. Başkan, daha önce İran’ın nükleer anlaşmadan (JCPOA) tamamen çekilmesini ve füze programını sonlandırmasını talep ederken, şimdi bu taleplerden vazgeçmiş görünüyor. Uzmanlar, Trump’ın seçim dönemi öncesinde diplomatik bir zafer arayışında olduğunu ve İran’la bir anlaşmaya varmak istediğini belirtiyor. Öte yandan, İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, “Henüz somut bir adım atılmadı. ABD’nin söylemleriyle eylemlerinin uyumlu olmasını bekliyoruz” şeklinde temkinli bir yanıt verdi. Tahran, özellikle dondurulmuş 6 milyar dolarlık varlığın serbest bırakılmasını ve petrol ihracatına yönelik yaptırımların kaldırılmasını talep ediyor.
Trump’ın füze konusundaki tavrı da dikkat çekici. Zira ABD ve İsrail, İran’ın balistik füzelerini bölgesel bir tehdit olarak görüyor. Ancak Trump, “Onların füzeleri var ve savaştan sonra da olacak. Bunu değiştirmek gerçekçi değil” diyerek, İran’ın füze kabiliyetini kabul etmiş oldu. Bu, ABD’nin Ortadoğu’daki müttefikleri Suudi Arabistan ve İsrail’de rahatsızlık yarattı. Riyad yönetimi, İran’ın füze programının durdurulması gerektiğini savunurken, Tel Aviv ise İran’ın nükleer silah kapasitesine ulaşmasını engellemek için her türlü önlemin alınmasını istiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, sadece ABD-İran ilişkilerini değil, aynı zamanda Körfez ülkeleri, İsrail ve Avrupa’yı da yakından ilgilendiriyor. Avrupa Birliği, ABD’nin İran’a yönelik yaptırımları hafifletmesini memnuniyetle karşıladı, ancak füze programına yönelik endişelerini yineledi. Fransa ve Almanya, İran’ın balistik füze denemelerine devam etmesi halinde yeni yaptırımlar uygulanabileceğini belirtti. Öte yandan, Rusya ve Çin, ABD’nin tek taraflı yaptırımlarını eleştirirken, İran’ın ekonomik rahatlama taleplerini destekliyor. Bölgede, İran’ın artan ekonomik baskıdan kurtulması, Yemen, Suriye ve Irak’taki vekil güçlerine yönelik desteğini artırabilir. Bu, Suudi Arabistan liderliğindeki koalisyonun Yemen’deki savaşını ve İsrail’in kuzey sınırındaki Hizbullah tehdidini doğrudan etkileyebilir.
Trump’ın bu adımı, aynı zamanda İran’ın nükleer programı konusunda uluslararası toplumla yeniden bir anlaşmaya varılmasının önünü açabilir. Ancak Tahran, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini durdurmayı reddediyor ve ABD’nin önce yaptırımları kaldırmasını şart koşuyor. Bu kısır döngü, dolaylı görüşmelerin tıkanmasına neden olabilir. Uzmanlar, Trump’ın “uslu durma” şartının ne anlama geldiğinin net olmadığını, bunun İran’ın nükleer faaliyetlerini sınırlamasını veya bölgesel vekil güçlerini geri çekmesini içerebileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD’nin İran’a yönelik yaptırım ve fon politikasında yumuşama, Türkiye için hem fırsat hem de risk taşıyor. Ankara, İran’la doğal gaz ve petrol ticareti konusunda yaptırımlardan etkileniyor; fonların serbest kalması Türkiye’nin enerji ithalatında kısmi rahatlama sağlayabilir. Ancak İran’ın balistik füze kabiliyetinin kabul edilmesi, Türkiye’nin füze savunma sistemi ihtiyacını artırabilir. Ayrıca, İran’ın bölgesel nüfuzunun artması, Suriye ve Irak’taki Türk çıkarlarına doğrudan etki edebilir. Ankara, Tahran’la iş birliğini sürdürürken, Washington’ın bu hamlesinin bölgesel dengeleri değiştirebileceğini göz önünde bulundurmalıdır.
