ABD Başkanı Donald Trump, geçtiğimiz hafta Kongre’ye gönderdiği iki sayfalık bir mektupla, İran’a karşı askeri operasyonların yeniden başladığını resmen bildirdi. Bu adım, Pentagon’un Kongre onayı olmaksızın ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) sorumluluk sahasında asker kullanma yetkisini 60 gün daha uzatıyor. Trump’ın 7 Şubat tarihli mektubu, Savaş Yetkileri Yasası kapsamında yapılan bir bildirim olarak kayıtlara geçti. Mektupta, “İran’ın saldırgan eylemleri ve Amerika’nın ulusal güvenliğine yönelik tehditler nedeniyle, CENTCOM sahasındaki kuvvetlerimizin İran hedeflerine karşı misilleme saldırıları düzenlemesi gerekli olmuştur” ifadeleri yer aldı. Beyaz Saray, bu operasyonların halihazırda devam ettiğini ve İran’ın nükleer programı ile bölgesel milis faaliyetlerine karşı caydırıcılık amacı taşıdığını duyurdu.
Kongre Onayı Olmadan Askeri Operasyonlar
Savaş Yetkileri Yasası, ABD başkanlarının Kongre’ye danışmadan askeri güç kullanmasını sınırlandırmak amacıyla 1973’te kabul edilmişti. Ancak yasa, başkanlara 60 güne kadar süren acil durum operasyonları için Kongre onayı olmadan hareket etme yetkisi tanıyor. Trump yönetimi, bu yetkiyi kullanarak İran’a karşı 2020’de General Kasım Süleymani suikastından bu yana en geniş çaplı operasyonları başlatmış oldu. Pentagon sözcüsü John Kirby, “Operasyonlar İran’ın Devrim Muhafızları ve ona bağlı grupların ABD güçlerine yönelik saldırılarına misilleme olarak planlandı” açıklamasını yaptı. Son haftalarda Basra Körfezi’nde ABD donanmasına ait gemilere yönelik İran destekli saldırıların arttığı bildiriliyor. Trump yönetiminin bu hamlesi, Kongre’deki bazı Demokrat üyelerin eleştirisine neden oldu. Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi Başkanı Gregory Meeks, “Başkanın Kongre’yi bilgilendirmesi olumlu, ancak savaş yetkisinin kötüye kullanıldığına dair endişelerimiz sürüyor” dedi.
Bölgesel ve Küresel Boyut: İran ve ABD Arasında Yeni Bir Kriz
Bu gelişme, ABD-İran arasındaki gerilimi yeniden tırmandırdı. Tahran yönetimi, Trump’ın kararını “savaş ilanı” olarak nitelendirerek misilleme yapılacağını duyurdu. İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan, “ABD’nin bu saldırganlığı bölgede yeni bir kaos dalgası yaratacaktır. Biz kendimizi savunma hakkımızı sonuna kadar kullanacağız” ifadelerini kullandı. Uzmanlar, ABD’nin İran’a yönelik operasyonlarının özellikle İran’ın nükleer tesislerine ve balistik füze programına odaklanabileceğini öngörüyor. Bu durum, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri başta olmak üzere Körfez ülkelerinde endişeyle karşılandı. Öte yandan Rusya ve Çin, ABD’yi “tek taraflı eylemlerle” suçlayarak İran’a destek mesajı verdi. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde acil bir toplantı talebi gündeme gelirken, Avrupa Birliği tarafları itidal çağrısında bulundu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD’nin İran’a yönelik savaş kararı, Türkiye’nin güvenlik ve enerji çıkarlarını doğrudan etkileyebilir. İran, Türkiye’nin doğal gaz ve petrol ithalatında önemli bir kaynak konumunda. Olası bir askeri çatışma, enerji fiyatlarını artırarak Türkiye ekonomisi üzerinde baskı yaratabilir. Ayrıca, Suriye ve Irak’ta faaliyet gösteren İran destekli milislerin ABD operasyonlarına hedef olması, Türkiye’nin PKK ile mücadelesini etkileyebilecek yeni bir güç boşluğu doğurabilir. Ankara, bölgesel istikrarın korunması ve krizin diplomatik yollarla çözülmesi çağrısında bulunsa da, ABD ile İran arasındaki bu gerilim Türkiye’yi zor bir denge politikası izlemeye itiyor.
