ABD Başkanı Donald Trump, Temsilciler Meclisi'nde İran'la askeri çatışma yetkisini sınırlayan karar lehine oy kullanan Cumhuriyetçi milletvekillerini 'vatanseverliksiz' olarak nitelendirdi. Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, 'Bu kişiler partilerine ve ülkelerine ihanet ediyor. İran'a karşı güçlü durmak yerine zayıflık gösteriyorlar.' ifadelerini kullandı. Temsilciler Meclisi, 8 Cumhuriyetçinin de desteğiyle 227-186 oyla İran'a yönelik askeri operasyonlar için başkanın Kongre onayı almasını zorunlu kılan kararı kabul etti. Karar, 1973 Savaş Yetkileri Yasası kapsamında hazırlanmış olup, başkanın 60 günü aşan askeri müdahaleler için Kongre'den izin almasını şart koşuyor.
Gelişmenin arka planı: Süleymani suikastı ve sonrası
Trump yönetimi, 3 Ocak 2020'de İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani'yi Bağdat'ta düzenlenen hava saldırısıyla öldürmüş, bu hamle bölgede gerilimi tırmandırmıştı. Süleymani'nin öldürülmesinin ardından İran, Irak'taki ABD üslerine füze saldırıları düzenlemiş ve iki ülke savaşın eşiğine gelmişti. Demokratların kontrolündeki Temsilciler Meclisi, Trump'ın Kongre'ye danışmadan askeri harekat başlatma yetkisini kısıtlama amacıyla bu kararı gündeme taşıdı. Kararın arkasındaki temel gerekçe, Anayasa'nın savaş ilan etme yetkisini yalnızca Kongre'ye vermesi ve başkanın tek taraflı askeri eylemlerinin bu yetkiyi ihlal ettiği iddiası.
Cumhuriyetçi Parti içinden gelen muhalefet, özellikle partinin geleneksel savaş karşıtı kanadını temsil eden milletvekilleri arasında yoğunlaştı. Karara destek veren Cumhuriyetçiler, savaş yetkisinin askeri müdahaleler için denge unsuru olduğunu savunurken, parti liderliği ve Trump yanlıları bu adımı 'zayıflık' ve 'ihanet' olarak nitelendirdi. Trump, seçim öncesinde yabancı politika alanında güçlü bir imaj çizmek isterken, kendi partisinden gelen bu muhalefet onu zor durumda bırakıyor.
Bölgesel ve küresel boyut: İran ve ABD arasındaki gerilim
Bu kararın geçmişteki benzerleri, ABD'nin askeri müdahalelerini sınırlama amacı taşısa da pratikte bağlayıcılığı tartışmalıdır. 1973 yılında kabul edilen Savaş Yetkileri Yasası, başkanın 48 saat içinde askeri operasyonları Kongre'ye bildirmesini ve 60 gün içinde izin almaması durumunda operasyonları sonlandırmasını öngörüyor. Ancak tarihsel olarak başkanlar bu yasayı geniş yorumlamış ve Kongre'nin onayı olmadan askeri harekatlar düzenlemiştir. Örneğin, eski Başkan Barack Obama'nın Libya'ya müdahalesi ve Trump'ın Süleymani suikastı bu yasanın ihlali olarak görülmüştür. İran'ın bölgedeki vekil güçler aracılığıyla ABD çıkarlarına saldırıları, kararın uygulanabilirliğini daha da karmaşık hale getiriyor. Temsilciler Meclisi'nin bu kararı, İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetleri konusunda ABD'nin caydırıcılığını zayıflatacağı endişesine yol açtı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin İran'a yönelik askeri müdahale yetkisini kısıtlaması, Türkiye için kısa vadede doğrudan bir güvenlik tehdidi oluşturmasa da, bölgesel istikrar açısından önemli sinyaller veriyor. ABD-İran çatışmasının tırmanması, Türkiye'nin güney sınırında Irak ve Suriye'deki vekil savaşları aracılığıyla yeni bir krize yol açabilir. Öte yandan, Kongre'nin savaş yetkisini sınırlaması, Trump'ın Türkiye'ye yönelik yaptırım politikalarını da etkileyebilir. Ancak kararın Senato'dan geçme ihtimali düşük olduğu için, sembolik kalmaya mahkum olabilir. Türkiye, ABD'nin İran politikasındaki belirsizlikleri yakından izlemeli ve olası bir gerilimde kendi çıkarlarını koruyacak diplomatik adımları önceden hazırlamalıdır.
