ABD Başkanı Donald Trump, Cumartesi günü düzenlediği bir telekonferansta aralarında Arap ve diğer Müslüman ülkelerin liderlerinin de bulunduğu bir gruba, İran savaşını sona erdirecek bir anlaşmaya varılması halinde, bu ülkelerden İsrail'le barış anlaşması imzalamalarını talep etti. Axios'un haberine göre Trump, görüşmede İran'la nükleer müzakerelerin yeniden başlatılması ve Hürmüz Boğazı'nın güvenliğinin sağlanması gibi konulara da değindi. Bu gelişme, Orta Doğu'da ABD'nin bölgesel ittifaklarını yeniden şekillendirme çabalarının bir parçası olarak yorumlanıyor.
Gelişmenin arka planı
Trump yönetimi, İran'la 2026 yılında patlak veren savaşı sona erdirmek için yoğun diplomatik çaba harcıyor. Bu kapsamda, İran'ın nükleer programının sınırlandırılması ve Hürmüz Boğazı'ndan geçiş güvenliğinin sağlanması gibi başlıkları içeren bir anlaşma taslağı üzerinde çalışılıyor. Axios'un haberine göre Trump, telekonferansta bu anlaşmanın başarıya ulaşması halinde, bölgedeki Müslüman ülkelerin İsrail'le ilişkilerini normalleştirmeleri gerektiğini vurguladı. Bu talep, Trump'ın ilk döneminde imzalanan İbrahim Anlaşmaları'nın genişletilmesi anlamına geliyor.
Telekonferansa katılan ülkeler arasında Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn, Fas, Mısır ve bazı Asya ülkelerinin liderleri olduğu belirtiliyor. Trump, bu ülkelerin İsrail'le barış yapmasının bölgesel istikrar ve ekonomik kalkınma için kritik olduğunu ifade etti. ABD yönetimi, İran savaşının ardından bölgede yeni bir güvenlik mimarisi kurmayı hedefliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
İran savaşının sona ermesi, Orta Doğu'da güç dengelerini kökten değiştirecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Trump'ın Müslüman liderlerden İsrail'le barış istemesi, ABD'nin bölgedeki müttefiklerini tek bir çatı altında toplama çabası olarak görülüyor. Bu hamle, İran'ın zayıflamasıyla birlikte İsrail'e karşı oluşan tehdit algısını azaltmayı ve yeni bir ekonomik işbirliği alanı yaratmayı amaçlıyor. Ancak, Filistin sorununun çözümsüz kalması, bazı Arap ülkelerinde kamuoyunun İsrail'le normalleşmeye sıcak bakmamasına neden oluyor.
Özellikle Suudi Arabistan'ın İsrail'le barış yapması, bölgedeki diğer İslam ülkeleri için belirleyici olabilir. Suudi yetkililer daha önce İsrail'le normalleşme için Filistin devletinin kurulması şartını öne sürmüştü. Trump'ın bu talebinin, Suudi Arabistan'ın tutumunda bir değişiklik yaratıp yaratmayacağı merak konusu. Ayrıca, İran savaşının ardından İran'la ilişkileri normale döndürme çabaları, bölgedeki Şii nüfusa sahip ülkeleri de etkileyebilir. Bu gelişmeler, küresel enerji piyasalarında da dalgalanmalara yol açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, bölgesel bir güç olarak Orta Doğu'daki bu tür gelişmelerden doğrudan etkilenmektedir. ABD'nin İran savaşı sonrası Müslüman ülkeleri İsrail'le barışa zorlaması, Türkiye'nin dış politikasında denge arayışlarını daha da karmaşık hale getirebilir. Türkiye, İsrail'le ilişkilerini son yıllarda normalleştirme çabası içinde olmakla birlikte, Filistin davasına verdiği destek nedeniyle Arap ülkelerinin İsrail'le toplu barış yapmasına temkinli yaklaşabilir. Ayrıca, İran savaşının bitmesi ve bölgede yeni ittifakların oluşması, Türkiye'nin Kafkaslar ve Orta Doğu'daki stratejik çıkarlarını yeniden değerlendirmesini gerektirebilir. Ankara'nın, bu süreçte kendi çıkarlarını korumak için aktif bir diplomasi izlemesi bekleniyor.
