Eski ABD Başkanı Donald Trump, İran'a karşı yürütülen savaşın İsrail'i "yok olmaktan" kurtardığını söyledi. Açıklama, Orta Doğu'da İran-İsrail hattındaki gerilimin ve ABD'nin bölge politikalarının yeniden tartışılmasına yol açtı. Trump'ın sözleri, İsrail'in güvenliği ile İran'ın nükleer ve bölgesel faaliyetleri arasındaki hassas dengeyi bir kez daha gözler önüne serdi.
Açıklamanın arka planı ve bağlamı
Trump, görevde olduğu dönemde İran'a yönelik "maksimum baskı" politikasını uygulamış, 2018'de ABD'yi İran nükleer anlaşmasından (JCPOA) çekmiş ve İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani'yi 2020'de Bağdat'ta düzenlenen bir hava saldırısıyla öldürtmüştü. Bu adımlar, İran ile ABD ve İsrail arasındaki tansiyonu tarihi zirvelere taşımıştı. Trump'ın son açıklaması, o dönemdeki politikalarının İsrail'in varlığını koruduğu iddiasını içeriyor. Ancak bağımsız uzmanlar, İran'ın nükleer programının bu baskılara rağmen ilerlediğini ve bölgesel nüfuzunu genişlettiğini belirtiyor. İsrail ise İran'ı varoluşsal bir tehdit olarak görüyor ve Tahran'ın nükleer silah edinmesini engellemek için askeri seçeneği masada tutuyor.
Trump'ın sözleri, ABD'nin İsrail'e verdiği koşulsuz desteğin altını çizerken, İran'a karşı olası bir savaşın meşruiyetini de savunuyor. Bu tür açıklamalar, Cumhuriyetçi seçmen tabanında yankı bulurken, uluslararası kamuoyunda ABD'nin Orta Doğu'daki askeri müdahale eğilimini yeniden alevlendirebilir. İran cephesinden henüz resmi bir yanıt gelmedi; ancak Tahran, geçmişte ABD ve İsrail'e yönelik sert söylemlerle karşılık vermişti.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Orta Doğu'da İran etkisinin arttığı bir dönemde, Trump'ın açıklaması bölgesel aktörlerin pozisyonlarını netleştirmesine yol açabilir. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, İran'ın nükleer ve füze programından endişe duyarken, İsrail ile ilişkilerini normalleştirme sürecini sürdürüyor. Öte yandan, İran'ın desteklediği Şii milisler Irak, Suriye, Lübnan ve Yemen'de etkinliğini koruyor. Bu durum, İsrail'in kuzey sınırında Hizbullah ile yaşadığı gerilimi ve Gazze'deki çatışmaları daha da karmaşık hale getiriyor.
Küresel ölçekte ise ABD'nin İran politikası, Çin ve Rusya'nın bölgedeki hamleleriyle şekilleniyor. Çin, İran ile 25 yıllık kapsamlı bir işbirliği anlaşması imzalarken, Rusya İran ile askeri ve teknolojik bağlarını güçlendiriyor. Trump'ın açıklamaları, ABD'nin Orta Doğu'daki müttefiklerine verdiği güvence mesajı olarak okunabilir; ancak aynı zamanda Washington'un İran'a yönelik olası bir askeri müdahalesinin zeminini hazırlayabilir. Uluslararası toplum, İran nükleer programına ilişkin müzakerelerin yeniden başlaması çağrısı yaparken, Trump'ın savaş söylemi bu çabaları zayıflatabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile sınır komşusu olarak bölgesel istikrarı doğrudan etkileyen bir konumda. Trump'ın açıklamaları, Türkiye'nin İran ile yürüttüğü enerji ticareti ve sınır güvenliği politikalarını yeniden gündeme getirebilir. ABD-İran geriliminin tırmanması, Türkiye'nin ekonomik ve güvenlik çıkarlarını olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, NATO üyesi Türkiye'nin İsrail ile ilişkileri de bu söylemden etkilenebilir. Ankara, bölgesel gerilimin diplomasi yoluyla çözülmesini savunuyor ve İran'a yönelik askeri bir müdahalenin Orta Doğu'da yeni bir istikrarsızlık dalgası yaratacağı endişesini taşıyor.
