ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, Kongre'ye sunduğu 87.6 milyar dolarlık ek bütçe talebiyle dikkatleri üzerine çekti. Talep, büyük ölçüde İran'a yönelik olası bir askeri harekâtın finansmanını içeriyor. Beyaz Saray'ın bu hamlesi, Temsilciler Meclisi'nin Trump'ın İran'a karşı savaş açma yetkilerini sınırlayan bir kararı kabul etmesinden sadece bir gün sonra geldi. Söz konusu bütçe talebi, Capitol Hill'de sert bir muhalefetle karşılaşmaya hazırlanıyor. Demokratların kontrolündeki Temsilciler Meclisi, başkanın tek taraflı askeri eylem kabiliyetini kısıtlamak için harekete geçmişken, bu kadar büyük bir savaş bütçesinin onaylanması oldukça zor görünüyor. Talebin içeriğinde, İran'a yönelik caydırıcılık ve kriz yönetimi faaliyetlerinin yanı sıra, bölgedeki ABD müttefiklerine askeri yardım ve lojistik destek kalemleri de bulunuyor.
Kongre'de Zorlu Mücadele
Temsilciler Meclisi'nin Perşembe günü kabul ettiği karar, başkanın İran'a karşı savaş açma yetkilerini önemli ölçüde kısıtlıyor. Karar, Trump yönetiminin Tahran'a yönelik askeri güç kullanımı için Kongre'den önceden onay almasını zorunlu kılıyor. Bu bağlamda, Beyaz Saray'ın 87.6 milyar dolarlık talebi, hem yasal hem de siyasi açıdan çetrefilli bir sürecin habercisi. Pentagon kaynakları, talebin büyük bir kısmının İran'ın bölgedeki vekil güçlerine karşı operasyonlar ve füze savunma sistemlerinin güçlendirilmesi için kullanılacağını belirtiyor. Ancak Kongre'nin bu denli büyük bir savaş bütçesini onaylaması, özellikle de son dönemde artan bütçe açığı ve iç siyasi kutuplaşma göz önüne alındığında, pek olası görünmüyor. Cumhuriyetçi kanat dahi, talep edilen meblağın büyüklüğü karşısında temkinli bir duruş sergiliyor.
Öte yandan, Trump yönetimi İran'ı bölgedeki istikrarsızlığın ana kaynağı olarak göstermeye devam ediyor. Dışişleri Bakanı Mike Pompeo ve Savunma Bakanı Mark Esper, Kongre üyelerine yaptıkları brifinglerde, İran'ın Yemen, Suriye ve Irak'taki faaliyetlerinin ABD çıkarlarına doğrudan tehdit oluşturduğunu savundu. Bu argümanlar, bütçe talebinin meşrulaştırılması için kullanılıyor. Ancak Kongre'deki pek çok milletvekili, yönetimin daha önceki benzer taleplerinde olduğu gibi, bu kez de yeterli kanıt sunmadığını ve savaşın maliyetinin çok daha yüksek olabileceğini dile getiriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gelişme, Orta Doğu'da artan gerilimin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. ABD'nin İran'a yönelik maksimum baskı politikası, geçtiğimiz yıl içinde bir dizi krize yol açtı. Hürmüz Boğazı'nda yaşanan tanker saldırıları, Suudi Arabistan petrol tesislerine yönelik insansız hava aracı saldırıları ve ABD'nin Bağdat Büyükelçiliği'ne yönelik protestolar, taraflar arasındaki gerginliği tırmandırdı. Trump yönetiminin talebi, bu gerginliği askeri bir çatışmaya dönüştürme potansiyeli taşıyor. Özellikle Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler, ABD'ye itidal çağrısında bulunurken, İran yönetimi herhangi bir saldırıya misilleme yapılacağı uyarısını yineliyor. Küresel enerji piyasaları da bu belirsizlikten etkileniyor; petrol fiyatları, bütçe talebinin duyulmasının ardından yüzde 3 oranında yükseldi. Analistler, olası bir savaşın dünya ekonomisine maliyetinin trilyonlarca doları bulabileceğini ve Orta Doğu'nun zaten kırılgan olan dengelerini tamamen altüst edebileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin İran'a yönelik bu bütçe talebi, Türkiye'nin güvenliğini doğrudan ilgilendiren bir gelişmedir. Türkiye, hem İran'la sınır komşusu hem de bölgede askeri varlığı bulunan bir ülke olarak olası bir savaştan en fazla etkilenecek ülkelerden biridir. Savaş durumunda Türkiye'nin güneydoğu sınırında güvenlik riskleri artabilir, mülteci akını yaşanabilir ve enerji maliyetleri yükselebilir. Ayrıca ABD'nin Irak'taki askeri operasyonları, Türkiye'nin Kuzey Irak'taki PKK ile mücadelesini de olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle Ankara, Washington ve Tahran arasındaki gerilimin diplomatik yollarla çözülmesi için aktif bir diplomasi yürütmektedir. Türkiye, iki komşusu arasında arabuluculuk rolü oynama potansiyeline sahip olsa da, ABD'nin askeri harcamaları artırması bu çabaları zora sokmaktadır.
