ABD Başkanı Donald Trump, İran'a yönelik planlanan yeni askeri saldırıları iptal ettiğini duyurdu ve Tahran yönetimiyle bir barış anlaşmasının yakında imzalanabileceği sinyalini verdi. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, Trump'ın son dakika kararıyla operasyonu durdurduğu belirtilirken, İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasser Kanaani, anlaşmanın henüz nihai hale gelmediğini ve müzakerelerin sürdüğünü ifade etti. Gelişme, ABD ve İran arasında aylardır süren gerilimin ardından geldi ve bölgede tansiyonun düşmesi yönünde bir adım olarak yorumlandı.
Trump'ın kararı ve arka planı
ABD Başkanı Donald Trump, Pazartesi günü yaptığı açıklamada, İran'a yönelik askeri seçeneklerin masada olduğunu ancak bu kez saldırıyı iptal etmeye karar verdiğini söyledi. Trump, "Barış istiyoruz, savaş değil. Ancak gerekirse sert olmaktan çekinmeyiz" dedi. Kararın, İran ile nükleer müzakerelerde ilerleme kaydedilmesinin ardından geldiği belirtiliyor. Daha önce ABD, İran'ın nükleer programına yönelik yaptırımları sıkılaştırmış ve Basra Körfezi'nde askeri varlığını artırmıştı.
İran cephesinde ise Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi, ülkesinin nükleer faaliyetlerinin barışçıl olduğunu yineleyerek, müzakere masasına açık olduklarını ancak tehditlere boyun eğmeyeceklerini vurguladı. Tahran'dan yapılan resmi açıklamada, "Anlaşma henüz nihai değil. Taraflar arasında teknik düzeyde görüşmeler sürüyor" denildi.
Bu gelişme, özellikle İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırdığı bir döneme denk geldi. Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu'nun (IAEA) son raporuna göre, İran yüzde 60 saflıkta uranyum üretmeye devam ediyor. Bu oran, silah sınıfı uranyuma (yüzde 90) oldukça yakın olarak değerlendiriliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Trump'ın saldırıları iptal etmesi, Ortadoğu'da geniş yankı uyandırdı. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, bölgede olası bir çatışmanın istikrarsızlığı artıracağı endişesiyle bu kararı memnuniyetle karşıladı. İsrail ise, İran'ın nükleer tehdidine karşı daha sert bir tutum alınması gerektiğini savunuyor. İsrail Başbakanı Naftali Bennett, "İran'ın nükleer silah elde etmesine izin verilmemeli" dedi.
Küresel ölçekte, petrol fiyatları bu haberle birlikte geriledi. Brent petrolün varil fiyatı, Trump'ın açıklamasının ardından yüzde 2 düşüşle 82 dolara indi. Analistler, barış umudu arttıkça petrol fiyatlarının daha da gerileyebileceğini belirtiyor. ABD'nin müttefikleri, özellikle Avrupa Birliği, diplomatik çözümden yana olduklarını yinelerken, Rusya ve Çin ise ABD'yi tek taraflı eylemlerden kaçınmaya çağırdı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ve ABD arasında askeri gerilimin düşmesini olumlu karşılayacaktır. Doğu Akdeniz'de enerji arayışları ve Suriye'deki gelişmelerle şekillenen bölgesel dengelerde, İran'la yaşanacak bir çatışma Türkiye'yi doğrudan etkileyebilir. Ankara, İran'a yönelik yaptırımlara katılmamış ve ticari ilişkilerini sürdürmüştür. Barış ortamı, Türkiye'nin enerji ithalatında önemli bir kalem olan İran doğalgazının güvenliğini de olumlu etkiler. Ayrıca, ABD ile İran arasındaki yumuşama, Türkiye'nin kendi dış politikasında hareket alanını genişletebilir.
