ABD Başkanı Donald Trump, 78. yaş gününü kutlarken yaptığı açıklamada dileğinin “dünyaya barış” olduğunu belirtti. Ancak bu sözler, ABD Merkez Kuvvetler (CENTCOM) Komutanlığı'nın başkanın İran'a yönelik yeni askeri saldırı emri verdiğini doğrulamasıyla aynı güne denk geldi. Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, “Doğum günümde tek dileğim dünyaya barış gelmesi” ifadelerini kullandı. CENTCOM ise kısa süre sonra yayımladığı yazılı açıklamada, “Başkomutan'ın talimatıyla İran hedeflerine yönelik ek saldırılar gerçekleştirilmiştir” dedi. Çelişkili gibi görünen bu iki açıklama, uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı.
Gelişmenin arka planı
Trump'ın doğum günü açıklaması ve ardından gelen saldırı emri, Beyaz Saray'ın İran politikasındaki tutarsızlıkları yeniden gündeme taşıdı. ABD Başkanı, geçtiğimiz haftalarda İran'la nükleer müzakerelere dönüş sinyali vermiş, ancak aynı zamanda “maksimum baskı” politikasını sürdüreceğini vurgulamıştı. CENTCOM'un açıklamasına göre, son saldırılar İran Devrim Muhafızları'na bağlı deniz kuvvetlerinin Basra Körfezi'nde ABD savaş gemilerine yönelik “provokatif eylemlerine” misilleme olarak düzenlendi. Saldırılarda, İran'a ait üç hızlı saldırı botu ve bir kıyı gözetleme radar istasyonu imha edildi. İran Dışişleri Bakanlığı, saldırıyı “uluslararası hukukun bariz ihlali” olarak nitelendirerek BM Güvenlik Konseyi'ne şikayette bulunacağını duyurdu. Bölgedeki ABD müttefiki ülkeler ise endişelerini dile getirirken, Trump yönetiminin daha fazla tırmanıştan kaçınması çağrısı yaptı.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, İran ile ABD arasında Ocak 2020'de General Kasım Süleymani'nin öldürülmesiyle başlayan gerilimin yeni bir aşamaya evrildiğini gösteriyor. Uzmanlar, Trump'ın barış dileğine rağmen askeri seçeneği masada tutma stratejisinin, İran'ı müzakere masasına çekme amacı taşıdığını düşünüyor. Ancak Tahran yönetimi, saldırılara misilleme ile karşılık verebileceğini ima etti. Bu durum, Basra Körfezi'ndeki petrol geçiş güvenliğini tehdit ederken, küresel petrol fiyatlarında yükselişe neden oldu. Brent petrolün varil fiyatı, haberin ardından yüzde 3 artışla 85 dolar seviyesine çıktı. Ayrıca, Avrupa Birliği ve NATO, tarafları itidale çağırarak diplomatik çözüm için arabuluculuk teklifinde bulundu. Rusya ise ABD'nin saldırısını kınayarak, “bölgesel istikrarı baltalayan” bu tür adımların durdurulması gerektiğini vurguladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin İran'a yönelik bu yeni saldırısı, Türkiye'nin güney sınırında güvenlik risklerini artırabilecek bir gelişmedir. Türkiye, Irak ve Suriye'deki İran bağlantılı grupların olası misillemelerinden doğrudan etkilenebilir. Ayrıca, İran'la enerji ve ticaret bağları bulunan Türkiye, petrol fiyatlarındaki yükselişin ekonomik yansımalarıyla karşı karşıya kalabilir. Bu nedenle Ankara, hem Washington hem de Tahran'la diyaloğu sürdürerek tırmanışın önüne geçmeye çalışmaktadır. Türk Dışişleri Bakanlığı, gerilimin daha da büyümemesi için her iki tarafa da itidal çağrısı yapmış, ancak ABD'nin bölgedeki askeri varlığının istikrarsızlığı derinleştirebileceğine dikkat çekmiştir.
