ABD'nin İran ile sürdürdüğü askeri ve diplomatik çatışma, uluslararası toplumun dikkatini Ortadoğu'daki diğer krizlerden, özellikle de Gazze'de yaşanan insani felaketten uzaklaştırmaya devam ediyor. Bu durum, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu hükümetine, uluslararası baskıdan büyük ölçüde bağımsız olarak Filistin topraklarındaki askeri operasyonlarını sürdürebilme ve hatta yoğunlaştırabilme alanı tanıyor. Netanyahu yönetimi, İran'ın bölgesel bir tehdit olarak ön plana çıkarılmasının, İsrail'in kendi güvenlik önceliklerini meşrulaştırmasına uzun süredir hizmet ettiğini düşünüyor.
Ortadoğu'da Dikkat Dağınıklığı
ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik azami baskı politikası ve artan askeri gerilimler, Washington'un dış politika gündeminin neredeyse tamamını kaplamış durumda. Bu durum, Amerika'nın geleneksel müttefiki İsrail'in Gazze'deki eylemlerine yönelik eleştirilerin ve kısıtlamaların azalmasına neden oluyor. Netanyahu hükümeti, bu fırsat penceresini kendi stratejik hedefleri doğrultusunda kullanıyor. İran'ın bölgedeki nüfuzuna karşı kurulmuş ittifaklar, İsrail'in Filistin meselesindeki tutumunu sertleştirmesine adeta bir kalkan işlevi görüyor.
İran'ın nükleer programı ve bölgesel milis güçleriyle bağlantıları, uzun zamandır İsrail'in güvenlik endişelerinin merkezinde yer alıyor. Ancak analistler, Netanyahu'nun bu tehdidi, Gazze'deki askeri operasyonlarını ve yerleşim politikalarını uluslararası topluma kabul ettirmek için bir araç olarak kullandığını belirtiyor. İran'ın bölgesel bir 'baş belası' olarak resmedilmesi, İsrail'in kendi eylemlerini meşrulaştırmasına ve eleştirileri bastırmasına yardımcı oluyor.
Netanyahu'nun Stratejik Hesabı
Netanyahu, İran'ın bölgesel hırslarına karşı koymanın, Gazze'deki Hamas yönetimine karşı yürütülen askeri harekattan çok daha öncelikli bir konu olduğu algısını başarıyla inşa etmiş durumda. Bu algı, yalnızca ABD'de değil, bazı Avrupa başkentlerinde ve Körfez ülkelerinde de karşılık buluyor. İsrail, İran'ın nüfuzuna karşı kurulan bölgesel ittifaklarda kilit bir ortak olarak konumunu güçlendirirken, bu durum Gazze'deki insani krize yönelik uluslararası ilginin azalmasına yol açıyor.
Gazze'deki durum, ateşkes görüşmelerinin sürekli kesintiye uğraması ve insani yardım koridorlarının zaman zaman kapatılmasıyla daha da kötüleşiyor. Netanyahu hükümeti, uluslararası mahkemelerden gelen soykırım suçlamalarına rağmen, askeri operasyonlarını sürdürme konusunda kararlı görünüyor. Bu kararlılıkta, ABD yönetiminin İran'a odaklanmasının getirdiği serbestliğin büyük payı olduğu değerlendiriliyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Bu gelişmelerin bölgesel dengeler üzerinde derin etkileri bulunuyor. Arap kamuoyunda artan öfke, bazı Arap ülkelerinin İsrail ile normalleşme süreçlerini gözden geçirmesine neden olabilir. Öte yandan, İran'ın bu süreçten kazançlı çıktığı, kendisini bölgede mağdur ve direnişin merkezi olarak konumlandırdığı belirtiliyor. Türkiye ve Mısır gibi bölgesel aktörler, Gazze'de kalıcı bir ateşkes için arabuluculuk çabalarını sürdürürken, ABD'nin etkisizliği bu ülkelerin inisiyatif almasına zemin hazırlıyor.
Küresel ölçekte ise, uluslararası toplumun Gazze'deki krize kayıtsız kalması, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin kararlarının etkisizliğini bir kez daha gözler önüne seriyor. Bu durum, çok taraflı diplomasinin geleceği açısından da endişe verici bir tablo çiziyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin Filistin davasına verdiği desteği ve bölgesel arabuluculuk rollerini doğrudan ilgilendiriyor. Türkiye, Gazze'deki insani krizin sona erdirilmesi için aktif bir dış politika izliyor; ancak ABD'nin İran'a odaklanmasıyla oluşan boşluk, Türkiye'nin inisiyatif alma alanını genişletebilir. Öte yandan, İran-İsrail geriliminin tırmanması, Doğu Akdeniz ve Kafkaslar'da Türkiye'nin güvenliğini de etkileyebilecek yeni riskler oluşturuyor. Türkiye, hem Filistinli gruplar arasında uzlaşı sağlama hem de bölgesel istikrarın korunması adına dengeli bir diplomasi yürütmek durumunda. Bu süreçte, Türkiye'nin Qatari ile birlikte oynadığı arabuluculuk rolü ve Katar'ın finansmanı, Gazze'nin yeniden inşasında ve ateşkesin sürdürülmesinde kritik önem taşıyor.
