ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yürütülen dolaylı müzakerelerin devam edeceğini ancak şu anki ateşkes anlaşmasının 'kesin bir dille' sona erdiğini açıkladı. Trump, cuma günü yaptığı açıklamada, 'Ateşkes bitti. Bu konuda hiçbir belirsizlik yok,' ifadelerini kullandı. Beyaz Saray'dan yapılan yazılı açıklamada ise müzakerelerin süreceği ancak yeni bir çerçeveye ihtiyaç duyulduğu belirtildi. Bu gelişme, özellikle Yemen'deki çatışmaların durdurulmasına yönelik varılan ateşkes anlaşmasının çökmesi anlamına geliyor. Trump yönetimi, İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetleri konusunda daha sert bir tutum izleyeceğinin sinyallerini veriyor.
Gelişmenin arka planı
İran ile ABD arasında Umman'ın arabuluculuğunda yürütülen dolaylı görüşmeler, son aylarda nükleer anlaşma ve bölgesel gerilimlerin azaltılması konularında yoğunlaşmıştı. Ancak Trump'ın açıklaması, mevcut ateşkes düzenlemesinin artık geçerli olmadığını gösteriyor. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasser Kanani, konuyla ilgili henüz resmi bir açıklama yapmazken, Tahran yönetiminin müzakerelere devam etme niyetinde olduğu ancak ABD'nin 'güvenilmez' olduğu yönünde uyarılarda bulunduğu bildiriliyor.
Analistler, ateşkesin sona ermesinin özellikle Yemen'deki çatışmaları yeniden alevlendirebileceğine dikkat çekiyor. Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon ile İran destekli Husiler arasında 2022 yılında varılan ateşkes, büyük ölçüde ABD'nin arabuluculuğuyla sağlanmıştı. Trump yönetiminin bu hamlesi, bölgedeki dengeleri yeniden şekillendirebilir.
Bölgesel ve küresel boyut
Ateşkesin sona ermesi, İran'ın nükleer programına ilişkin endişeleri de beraberinde getiriyor. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (UAEA) son raporlarına göre, İran uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırmış durumda. Trump yönetiminin ateşkesi sonlandırması, İran'ı nükleer müzakerelerde daha sert bir pozisyona itebilir. Öte yandan, İsrail yönetimi Trump'ın kararını memnuniyetle karşılarken, Avrupa Birliği endişelerini dile getirdi. AB Dış İlişkiler Sözcüsü, 'Ateşkesin sona ermesi bölgesel istikrarı tehdit ediyor' açıklamasında bulundu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ve ABD arasındaki gerginlikten doğrudan etkilenebilecek ülkelerin başında geliyor. Ateşkesin sona ermesi, Suriye ve Irak'ta İran destekli grupların faaliyetlerini artırmasına neden olabilir. Ayrıca, Türkiye'nin enerji ihtiyacının önemli bir kısmını karşıladığı İran ile ticari ilişkileri de bu gerilimden olumsuz etkilenebilir. Ankara, bölgesel istikrarın korunması ve diyalog kanallarının açık tutulması yönünde bir pozisyon benimsemek durumunda kalacaktır. Özellikle Astana süreci ve Suriye'deki gelişmeler, ABD-İran gerginliğinin doğrudan yansımalarını hissettirecektir.
