ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın liderlerini 'pislik' ve 'korkak' olarak nitelendirerek, iki ülke arasında varılan kırılgan ateşkesin sona erdiğini ilan etti. Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, 'İran rejimi, zayıflık gösterdiğimizi düşündü. Ama yanılıyorlar. Onlar sadece vahşi ve şiddet yanlısı insanlar. Ateşkes bitti, savaş yeniden başladı' ifadelerini kullandı. İran yönetimi ise ABD'yi anlaşmayı ihlal etmekle suçlayarak, 'Washington'un samimiyetsizliğini bir kez daha gördük' açıklamasında bulundu.
Gelişmenin arka planı
ABD ile İran arasındaki gerginlik, son aylarda bir dizi karşılıklı saldırıyla tırmanmıştı. Ocak ayında ABD'nin Bağdat'ta İranlı general Kasım Süleymani'yi öldürmesinin ardından İran, Irak'taki ABD üslerine balistik füzelerle saldırmıştı. Bu olayların ardından taraflar, tam ölçekli bir savaşı önlemek için dolaylı müzakerelere başlamış ve kırılgan bir ateşkes üzerinde anlaşmıştı. Ancak Trump'ın son açıklamaları, bu ateşkesin artık geçerli olmadığını gösteriyor.
Uzmanlar, Trump'ın bu hamlesinin ABD'deki başkanlık seçimleri öncesinde kamuoyuna güçlü bir lider imajı verme çabası olduğunu belirtiyor. Öte yandan İran, Trump'ın söylemlerine rağmen askeri bir çatışmaya girmek istemediğini, ancak ulusal çıkarlarını korumak için her türlü önlemi alacağını duyurdu.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD-İran hattında yeniden alevlenen kriz, başta Ortadoğu olmak üzere küresel enerji piyasalarını da etkiledi. Ham petrol fiyatları, Trump'ın açıklamalarının ardından yüzde 3 oranında yükseldi. Hürmüz Boğazı'nın güvenliği yeniden tartışma konusu olurken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri olası bir çatışmada tarafsız kalmaya çalışıyor. Avrupa Birliği, taraflara itidal çağrısı yaparken, Rusya ve Çin de diplomatik çözüm bulunması için devreye girmeye hazır olduklarını bildirdi.
Öte yandan ABD Erkek Milli Futbol Takımı'nın (USMNT) FIFA Dünya Kupası'ndan elenmesinin ardından ülkede büyük bir hayal kırıklığı yaşanıyor. Futbol federasyonu, teknik direktörlük değişikliği dahil olmak üzere köklü bir reform planı açıkladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran arasında ateşkesin sona ermesi, Türkiye için hem güvenlik hem de ekonomi açısından riskler taşıyor. İran'la sınır komşusu olan Türkiye, olası bir çatışmada sığınmacı akınıyla karşı karşıya kalabilir. Ayrıca enerji ihtiyacının önemli bir kısmını İran ve bölge ülkelerinden karşılayan Türkiye, petrol fiyatlarındaki yükselişten olumsuz etkilenecektir. Ankara, tarafları itidal ve diyaloğa çağırarak arabuluculuk rolü üstlenmeye çalışırken, bu kriz Türkiye'nin bölgesel istikrar çabalarını da sekteye uğratabilir.
