Donald Trump’ın ikinci döneminde İran’a yönelik dış politikasını yeniden şekillendirme potansiyeli, uluslararası toplumda dikkatle izleniyor. İlk dönemindeki maksimum baskı politikasının ardından, şimdi müttefikleri yeniden kazanarak ve diplomatik kanalları canlandırarak daha etkili bir strateji izleme fırsatı bulunuyor. Özellikle, nükleer anlaşma müzakereleri ve bölgesel güvenlik konularında somut ilerleme kaydedilebilecek iki alan öne çıkıyor.
Diplomatik Açılımın Potansiyel Alanları
Uzmanlara göre, Trump yönetiminin İran’la ilişkilerde iyileştirme sağlayabileceği ilk alan, nükleer programa ilişkin yeniden müzakere sürecidir. 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı’ndan (KOEP) Trump’ın ilk döneminde çekilmesi, bölgedeki gerilimi tırmandırmıştı. Şimdi, daha kapsamlı bir anlaşma için Avrupalı müttefiklerle ortak bir zemin bulmak mümkün görünüyor. İkinci alan ise, İran’ın bölgesel faaliyetlerini sınırlamak için yapıcı bir diyalog başlatmaktır. Yemen, Suriye ve Irak’taki vekil güçlerin rolünün azaltılması, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi geleneksel müttefiklerin de desteğini alabilecek bir hedef olarak değerlendiriliyor.
Trump’ın bu iki konuda somut adımlar atması halinde, ABD’nin bölgedeki itibarını onarma ve müttefiklerle ilişkilerini güçlendirme şansı bulunuyor. Ancak, bu stratejinin başarılı olabilmesi için İran’ın da müzakere masasına oturmaya istekli olması gerekiyor. Tahran yönetimi, son aylarda uluslararası yaptırımların etkisiyle ekonomik zorluklarla karşı karşıya kalmış durumda ve bu, diplomatik çözüm arayışını teşvik edebilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD-İran ilişkilerindeki olası bir yumuşama, Orta Doğu’daki güç dengelerini önemli ölçüde etkileyebilir. İran’ın nükleer programının kontrol altına alınması, İsrail ve Körfez ülkeleri için güvenlik riskini azaltırken, aynı zamanda enerji piyasalarında istikrar sağlayabilir. Küresel ölçekte ise, ABD’nin diplomatik angajmanı artırması, Çin ve Rusya’nın bölgedeki etkisini dengeleme potansiyeli taşıyor. Özellikle Çin, İran’la yaptığı 25 yıllık stratejik anlaşma ile bölgede nüfuz kazanmaya çalışırken, ABD’nin yeniden devreye girmesi bu denklemi değiştirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran’la uzun bir sınıra sahip olması ve enerji ihtiyacının bir kısmını bu ülkeden karşılaması nedeniyle ABD-İran ilişkilerindeki gelişmelerden doğrudan etkilenmektedir. İran’a yönelik yaptırımların hafifletilmesi veya diplomatik bir çözüm, Türkiye’nin enerji maliyetlerini düşürebilir ve iki ülke arasındaki ticaret hacmini artırabilir. Ancak, İran’ın bölgesel faaliyetlerinin sınırlandırılması, Suriye ve Irak’taki Türkiye’nin güvenlik endişelerini kısmen giderebilir. Ankara, bu süreçte ABD ile işbirliğini artırarak kendi çıkarlarını koruma fırsatı yakalayabilir.
