ABD Başkanı Donald Trump, İran ile rejiminin Cuma günü imzalanması beklenen barış anlaşması öncesinde Tahran yönetimine yönelik tehditlerini sertleştirdi. Trump, “İran uslu durmazsa, üzerlerine daha önce kimsenin görmediği bombalar yağdıracağız” ifadelerini kullandı. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, liderlerin anlaşmayı video konferans yoluyla imzalayacağı duyurulurken, Trump’ın bu sözlerinin müzakerelerde son dakika pazarlığı olarak yorumlandığı belirtiliyor.
Savaşın sona erdirilmesi için kritik adım
İran ve ABD arasında yıllardır süren gerilim, Yemen'deki vekalet savaşı ve nükleer program kriziyle zirve yapmıştı. İki ülke heyetleri arasında aylardır süren gizli müzakerelerin ardından varılan ateşkes anlaşması, bölgedeki askeri operasyonların durdurulmasını ve İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin kısıtlanmasını öngörüyor. Anlaşma metninde, İran’ın bölgedeki milis gruplara verdiği desteğin de sınırlandırılması maddesi yer alıyor.
Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, “İran çok kötü bir anlaşma yapmak üzere. Eğer akıllıysalar masaya otururlar. Aksi takdirde tarihlerinin en büyük bombardımanıyla karşı karşıya kalacaklar” dedi. Bu sözler, İran kamuoyunda büyük tepki çekerken, dini lider Ali Hamaney’e yakın kaynaklar anlaşmanın hala askıda olduğunu iddia ediyor.
Bölgesel dengeler ve küresel yansımalar
Anlaşmanın imzalanması halinde Ortadoğu’daki güç dengeleri önemli ölçüde değişebilir. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin desteklediği Yemen'deki koalisyon güçleri, İran destekli Husilerle çatışmalarını durdurmayı kabul etti. Öte yandan İsrail, anlaşmanın İran’ın nükleer tesislerini denetleme konusunda yetersiz olduğunu savunarak endişelerini dile getirdi.
Avrupa Birliği ve Rusya, anlaşmayı memnuniyetle karşılarken, Çin ise İran'a uygulanan yaptırımların kalkmasını bekliyor. Enerji piyasalarında, İran’ın ham petrol ihracatına yeniden başlamasıyla birlikte fiyatların düşeceği öngörülüyor. ABD'li yetkililer, anlaşmanın 10 yıllık bir süreyi kapsadığını ve ilk etapta İran’ın 20 megavatın üzerinde uranyum zenginleştirme yapmayacağını taahhüt ettiğini açıkladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile ABD arasındaki ateşkes anlaşmasını, bölgesel istikrar açısından olumlu ancak kırılgan bir adım olarak değerlendirebilir. Anlaşmanın hayata geçmesi, Suriye ve Irak'taki İran nüfuzunu dolaylı olarak etkileyebilir. Türkiye, İran’a yönelik yaptırımların kalkmasıyla doğalgaz ve petrol ticaretinde rahatlama beklerken, İran destekli grupların PKK/YPG ile olası ittifakları Ankara için güvenlik riski oluşturuyor. Ayrıca Tahran-Tahran hattındaki ticari ilişkiler, yaptırımların sona ermesiyle hızlanabilir.
