ABD Başkanı Donald Trump’ın, ABD ile İran arasındaki ateşkesi sona erdirdiğini duyurmasıyla birlikte küresel piyasalarda sert hareketler yaşandı. Perşembe günü Wall Street’te hisse senetleri gerilerken, tahvil faizleri sıçradı ve petrol fiyatları yükseldi. Trump’ın bu hamlesi jeopolitik riskleri yeniden odağa taşıdı ve yatırımcıları tedirgin etti. S&P 500 endeksi yüzde 1,2 düşerken, ABD 10 yıllık tahvil faizi yüzde 4,45’e fırladı. Petrol fiyatları ise varil başına 78 dolara dayandı.
Gelişmenin Arka Planı: Ateşkesin Çöküşü
ABD Başkanı Donald Trump, önceki hafta yaptığı açıklamada, ABD ile İran arasında sağlanan ateşkesin geçerliliğini yitirdiğini belirtti. Trump, İran’ın nükleer programına ilişkin müzakerelerde ilerleme sağlanamadığını ve bu nedenle ateşkesi feshettiğini ifade etti. Bu karar, geçen yılın başlarında taraflar arasında varılan geçici barışın sona ermesine ve yeni yaptırım tehditlerine zemin hazırladı.
Trump’ın açıklamasının ardından Tahran yönetiminden henüz resmi bir yanıt gelmezken, İranlı yetkililerin özel görüşmelerde ateşkesin korunması için çaba gösterdikleri ancak ABD’nin taleplerini karşılamakta zorlandıkları belirtiliyor. Analistler, bu gelişmenin Orta Doğu’da yeni bir gerilim dalgasını tetikleyebileceği uyarısında bulunuyor.
Piyasalar ateşkesin sona ermesine hızlı tepki verdi. Küresel risk iştahı azalırken, yatırımcılar güvenli liman olarak görülen varlıklara yöneldi. Altın fiyatları ons başına 2.680 dolara yükselirken, Japon yeni ve İsviçre frangı diğer para birimleri karşısında değer kazandı. Özellikle enerji hisseleri yükseliş kaydetti; Exxon Mobil ve Chevron hisseleri yüzde 2’nin üzerinde prim yaptı. Savunma sanayi hisseleri de jeopolitik risklerden olumlu etkilendi.
Küresel ve Bölgesel Boyut: Yapay Zeka Rotasyonu Asya’da Hız Kazanıyor
Trump’ın İran ateşkesini bitirme kararı sadece Orta Doğu’yu değil, küresel finans piyasalarını da etkiledi. Asya borsalarında Güney Kore öncülüğünde düşüşler yaşandı. Kore’nin Kospi endeksi yüzde 2,5 değer kaybederken, özellikle yonga üreticilerinde satış baskısı arttı. Yatırımcıların, yapay zeka alanındaki kâr realizasyonlarıyla birlikte bu yılın yıldızları olan çip hisselerinden çıktıkları görülüyor.
Yapay zeka rotasyonu, Asya’da ivme kazanan bir trend haline geliyor. Ocak ayından bu yana yüzde 40’ın üzerinde yükselen NVIDIA hisseleri, son dört işlem gününde yüzde 6 geriledi. Tayvan’da TSMC ve Çin’de SMIC hisseleri de benzer düşüşler yaşadı. Analistler, bu hareketin yapay zeka balonunun söndüğü anlamına gelmediğini, ancak kısa vadeli bir düzeltme olduğunu belirtiyor. Öte yandan, savunma ve enerji sektörleri jeopolitik riskler sayesinde yeniden yatırımcı ilgisi kazanıyor.
ABD-İran geriliminin tırmanması, küresel petrol arzı endişelerini de beraberinde getirdi. Brent tipi ham petrol varil başına 78 dolara yükselirken, analistler İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma tehdidinin gerçekleşmesi durumunda fiyatların 90 doların üzerine çıkabileceğini öngörüyor. ABD yönetimi, Stratejik Petrol Rezervi’ne başvurabileceğini sinyali verse de, bu hamlenin piyasaları sakinleştirmeye yetmeyeceği ifade ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran ateşkesinin sona erdirilmesi, Türkiye’nin ekonomik ve diplomatik dengelerini doğrudan etkileyebilecek bir gelişmedir. Türkiye, komşusu İran ile geniş ticaret ve enerji ilişkilerine sahiptir; yeni yaptırımlar bu ticareti sekteye uğratabilir. Ayrıca, Orta Doğu’da gerilimin artması, Türkiye’nin Suriye ve Irak politikalarında yeni riskler doğurabilir. Petrol fiyatlarındaki yükseliş, net petrol ithalatçısı olan Türkiye’nin cari açığını ve enerji maliyetlerini artıracaktır. Dış politika açısından, Türkiye’nin hem ABD hem İran ile dengeli bir çizgi izlemesi zorlaşabilir. Bu nedenle, gelişme Türkiye’nin enerji bağımlılığı ve bölgesel güvenliği açısından yakından takip edilmelidir.
