ABD Başkanı Donald Trump, Çarşamba günü erken saatlerde yaptığı açıklamada İran ile varılan ateşkesin "bittiğini" ilan etti ve "artık onlarla uğraşmak istemediğini" söyledi. Trump'ın bu açıklaması, iki ülke arasında gece yarısı karşılıklı saldırıların yaşanması ve ABD'nin İran'ın petrol ve petrokimya satışına izin veren yaptırım muafiyetini iptal etmesinin ardından geldi. NATO Zirvesi için Ankara'da bulunan Trump, yaptığı kısa açıklamada İran yönetimini sert sözlerle eleştirdi. Beyaz Saray'dan yapılan resmi açıklamada, söz konusu muafiyetin derhal yürürlükten kaldırıldığı ve İran'ın enerji ihracatına yönelik tüm kısıtlamaların tam olarak uygulanacağı bildirildi.
Gelişmelerin arka planı ve taraflar arasındaki çatışma
Trump'ın bu sert çıkışı, İran'ın Yemen'deki Husilere yönelik askeri desteğini artırması ve Basra Körfezi'nde ABD donanmasına yönelik taciz edici eylemlerde bulunmasının ardından geldi. Son 48 saat içinde İran'a bağlı güçler, Kızıldeniz'de bir ABD savaş gemisine insansız hava aracı saldırısı düzenlerken, ABD de Irak'ta İran destekli milislere hava saldırıları gerçekleştirdi. Trump, NATO zirvesinde yaptığı konuşmada, "Bu ateşkes artık geçerli değil. Biz her türlü çabayı gösterdik ama İran anlaşmalara uymuyor. Artık onlarla işimiz bitti" ifadelerini kullandı. ABD yönetimi, iptal edilen muafiyetin İran'ın petrol ihracatını yılda 500.000 varil azaltacağını tahmin ediyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, Orta Doğu'da tansiyonu yeniden tırmandırırken, küresel petrol piyasalarında dalgalanmaya neden oldu. Brent petrolün varil fiyatı haberin ardından yüzde 2,5 yükseldi. Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milşetler, tarafları itidal çağrısı yaparken, İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif, Trump'ın açıklamalarına "Biz de sizinle uğraşmak istemiyoruz" yanıtını verdi. Rusya ve Çin, ABD'nin tek taraflı yaptırım kararını kınayarak, uluslararası hukuka aykırı olduğunu belirtti. Suudi Arabistan ve İsrail ise Trump'ın kararını destekleyen açıklamalar yaptı. Bölgede askeri gerilimin artmasından endişe edilirken, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), bölgeye ek savaş gemisi konuşlandırdı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile kara sınırı olan ve enerji ithalatında belirli oranda İran'a bağımlı bir ülke olarak bu gelişmeden doğrudan etkilenecektir. ABD'nin yaptırımları sıkılaştırması, Türkiye'nin İran'dan doğal gaz ve petrol alımını zorlaştırabilir, enerji maliyetlerini artırabilir. Ayrıca, İran sınırında güvenlik risklerinin yükselmesi, terör ve göç hareketliliğini tetikleyebilir. Türkiye, hem İran hem de ABD ile dengeli bir diplomasi yürütmek durumunda kalacak. Bu gerilim, Türkiye'nin enerji arz güvenliği ve bölgesel istikrar açısından önemli bir sınav niteliği taşımaktadır.
