ABD Başkanı Donald Trump'ın, İran ile varılan ateşkes anlaşmasının sona erdiğini duyurmasının ardından petrol fiyatları varil başına 80 dolar seviyesine yükselirken, küresel borsalarda sert satışlar yaşandı. Trump'ın açıklaması, İran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerde iki taraf arasındaki gerilimi yeniden tırmandırdı ve enerji piyasalarında arz endişelerini tetikledi. Brent petrolün varil fiyatı, haberi takiben yüzde 3'ün üzerinde artışla 80,12 dolara çıkarken, ABD ham petrolü de yüzde 3,4 yükselerek 75,80 dolardan işlem gördü. Asya borsalarında başlayan satış dalgası, Avrupa ve ABD vadeli işlemlerine de yayıldı. Yatırımcılar, Trump'ın bu hamlesinin, İran'ın petrol ihracatına yönelik yeni yaptırımları beraberinde getirebileceği ve küresel petrol arzını daraltabileceği endişesiyle riskli varlıklardan çıkış yapıyor.
Ateşkesin Sona Ermesi: Arka Plan
Trump, dün yaptığı bir basın açıklamasında, İran ile geçici ateşkesin “artık geçerli olmadığını” ve ABD'nin İran'ın nükleer faaliyetlerine karşı “tüm seçeneklerin masada olduğunu” belirtti. Ateşkes, 2023 yılının başlarında ABD, Avrupa Birliği ve İran arasında imzalanmış, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini sınırlaması karşılığında bazı yaptırımların hafifletilmesini öngörüyordu. Ancak Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (UAEA) son raporları, İran'ın yüzde 60 seviyesinde zenginleştirilmiş uranyum stokunu artırdığını ortaya koymuştu. Trump yönetimi, İran'ın anlaşma yükümlülüklerini ihlal ettiğini savunarak ateşkesi sonlandırdı. İran ise ABD'nin yaptırımları tamamen kaldırmadığını ve anlaşmanın ruhuna aykırı hareket ettiğini iddia ediyor.
Petrol piyasaları, Trump'ın bu açıklamasına hızlı tepki verdi. Analistler, İran'ın günlük petrol ihracatının 1,5 milyon varil civarında olduğunu ve tam bir yaptırımın piyasayı günde 2 milyon varil kadar etkileyebileceğini belirtiyor. Bu durum, zaten sıkı olan küresel arzı daha da daraltabilir ve fiyatları yukarı itebilir. Suudi Arabistan'ın ise kısa vadede üretimi artırarak fiyatları dengelemeye çalışabileceği konuşuluyor.
Küresel Piyasalara Etkisi
Trump'ın açıklaması, sadece enerji piyasalarını değil, aynı zamanda hisse senedi piyasalarını da olumsuz etkiledi. Asya'da Japonya'nın Nikkei endeksi yüzde 1,8, Hong Kong Hang Seng endeksi yüzde 1,5 değer kaybetti. Avrupa'da FTSE 100 yüzde 0,9, DAX yüzde 1,2 geriledi. ABD vadeli işlemlerinde S&P 500 yüzde 0,8, Nasdaq yüzde 1,1 düşüş gösterdi. Yatırımcılar, jeopolitik risklerin yanı sıra yüksek petrol fiyatlarının enflasyonist baskıyı artırabileceği ve merkez bankalarının faiz indirimlerini geciktirebileceği endişesiyle riskten kaçıyor. Altın fiyatları ise güvenli liman talebiyle ons başına 2.350 dolar seviyesine yükseldi. Dolar endeksi değer kazanırken, gelişmekte olan ülke para birimleri baskı altında kaldı. Analistler, piyasaların önümüzdeki günlerde Trump'ın İran'a yönelik somut adımlarını ve UAEA'nın raporlarını yakından takip edeceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Petrol fiyatlarındaki bu artış, enerjide büyük ölçüde dışa bağımlı olan Türkiye ekonomisi için cari açık ve enflasyon risklerini artırıyor. Türkiye, İran'dan doğal gaz ve petrol ithal eden ülkeler arasında yer alırken, yeni yaptırımlar bu tedariki zorlaştırabilir. ABD-İran geriliminin tırmanması, Türkiye'nin bölgesel enerji koridoru olma hedefini de olumsuz etkileyebilir. Ankara, bir yandan enerji maliyetlerini düşürmek için alternatif kaynak arayışına giderken, diğer yandan ABD ile ilişkilerinde bu krizi yönetmek durumunda kalabilir. Kısa vadede, akaryakıt fiyatlarına yansıyacak artışlar, enflasyonla mücadeleyi zorlaştırabilir.
