ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yürütülen ön anlaşma görüşmelerinin başarısız olması halinde bu durumdan Başkan Yardımcısı J.D. Vance’i sorumlu tutacağını şaka yollu ifade etti. Fox News muhabiri Peter Doocy’nin “Anlaşma bozulursa Başkan Yardımcınız suçu üstlenecek mi?” sorusuna Trump, “Bu fikri beğendim, tabii ki” yanıtını verdi. Trump, anlaşmanın başarılı olması durumunda ise övgüyü kendisinin alacağını ima ederek sözlerine devam etti. Bu açıklama, İran ile ABD arasında nükleer program konusunda varılması beklenen geçici mutabakatın kırılganlığını bir kez daha gözler önüne serdi.
Anlaşmanın Arka Planı ve Mevcut Durum
Trump yönetimi, İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini sınırlandırması ve uluslararası denetimlere izin vermesi karşılığında bazı yaptırımların hafifletilmesini öngören bir ön anlaşma üzerinde çalışıyor. Ancak İran, anlaşmanın kapsamının genişletilmesini ve nükleer olmayan alanlardaki yaptırımların da kaldırılmasını talep ediyor. Görüşmelerde sona yaklaşıldığı iddia edilirken, Trump’ın bu esprili çıkışı aslında anlaşmanın Kongre’de ve kendi ekibi içinde tam destek görmediğine işaret ediyor. Özellikle Cumhuriyetçi kanattan gelen “İran’a çok fazla taviz veriliyor” eleştirileri, Trump’ı olası bir başarısızlıkta günah keçisi aramaya itiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD-İran arasında varılacak bir anlaşma, Ortadoğu’daki güç dengelerini doğrudan etkileme potansiyeli taşıyor. İran’ın nükleer faaliyetlerinin denetim altına alınması, başta İsrail ve Suudi Arabistan olmak üzere bölge ülkeleri tarafından yakından izleniyor. Ayrıca petrol piyasaları da anlaşmanın akıbetine kilitlenmiş durumda; olası bir anlaşma İran’ın petrol ihracatını artırarak küresel enerji fiyatlarını aşağı çekebilir. Ancak Trump’ın bu tür şakalarla anlaşmanın ciddiyetini zedelemesi, İran’ın müzakere masasında daha sert bir tutum takınmasına yol açabilir. Brüksel ve Moskova da anlaşmanın sağlanması için ABD’ye baskı yaparken, Trump’ın esprili tavrı uluslararası ortakları rahatsız ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran’a uygulanan yaptırımlar nedeniyle doğalgaz ve ticaret alanında olumsuz etkileniyor. ABD ile İran arasında varılacak bir anlaşma, Türkiye’nin İran’dan doğalgaz ithalatını kolaylaştırabilir ve enerji maliyetlerini düşürebilir. Ancak anlaşmanın başarısız olması, İran’a yönelik yaptırımların daha da artmasına ve Türkiye’nin komşusuyla ticaretinin daha da zorlaşmasına neden olabilir. Ayrıca İran’ın nükleer programı konusunda yaşanacak bir kriz, Suriye ve Irak başta olmak üzere bölgesel istikrarsızlığı derinleştirebilir. Bu nedenle Ankara, iki ülke arasındaki diyaloğun sürmesini ve uzlaşı sağlanmasını destekliyor.
