ABD Başkanı Donald Trump, İran ile nükleer anlaşmanın ‘hâlâ yakın’ olduğunu belirtirken, Şubat ayında İran’ın üst düzey liderliğine yönelik operasyonların ardından misilleme saldırıları düzenlendi. Trump, son haftalarda zaman zaman askeri seçenekleri gündeme getirse de geniş çaplı bir saldırıdan kaçınıyor. Beyaz Saray kaynaklarına göre, anlaşma müzakereleri devam ederken, düşen bir İran helikopterine misilleme olarak yapılan saldırılar tansiyonu yükseltti.
Gelişmenin arka planı
Trump yönetimi, İran’ın nükleer programını sınırlandırmayı hedefleyen yeni bir anlaşma için aylardır dolaylı temaslarda bulunuyor. Şubat ayında İran Devrim Muhafızları’nın üst düzey komutanlarına yönelik bir operasyon, Tahran yönetiminde şok etkisi yaratmıştı. Bu operasyonun ardından Trump, ‘anlaşma masada’ mesajı vermiş, ancak aynı zamanda ‘her seçeneğin açık olduğunu’ vurgulamıştı.
Geçtiğimiz hafta, İran’a ait bir keşif helikopteri sınır bölgesinde düştü. İran, bunu ABD destekli bir saldırı olarak nitelendirerek derhal misilleme yapacağını duyurdu. ABD Savunma Bakanlığı, helikopterin düşüşüyle ilgili herhangi bir sorumluluk kabul etmezken, Trump, ‘eğer İran misilleme yaparsa, bunun bedelini ağır ödeyeceklerini’ söyledi. Ancak Beyaz Saray’dan yapılan açıklamalarda, anlaşma arayışının sürdüğü ve diplomasinin öncelikli olduğu belirtiliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
İran ile ABD arasındaki bu gerginlik, Ortadoğu’da dengeleri yeniden şekillendirme potansiyeli taşıyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölgesel aktörler, ABD’nin İran’a karşı daha sert bir tutum almasını desteklerken, Avrupa Birliği ve Rusya ise diyaloğu teşvik ediyor. Trump’ın ‘anlaşma hâlâ yakın’ söylemi, piyasalarda kısa vadeli bir rahatlama yaratsa da, misilleme saldırıları petrol fiyatlarında dalgalanmaya neden oldu. Uzmanlar, tarafların tam ölçekli bir çatışmadan kaçınmak istediğini, ancak karşılıklı provokasyonların kontrolden çıkabileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran gerginliği, Türkiye’nin güney sınırında istikrarı doğrudan etkileyen bir faktördür. Ankara, İran’la enerji ticareti ve PKK karşıtı operasyonlarda iş birliği yaparken, ABD ile de NATO müttefiki olarak stratejik ilişkilerini sürdürmektedir. Olası bir askeri çatışma, Türkiye’nin enerji arz güvenliğini tehdit edebilir ve sığınmacı akınını artırabilir. Bu nedenle Türkiye, hem Washington hem de Tahran’la diyaloğu koruyarak bölgesel istikrarın sağlanmasını desteklemektedir. Ayrıca, Türkiye’nin nükleer anlaşma sürecine dâhil olma potansiyeli, dış politikada arabulucu rolünü güçlendirebilir.
