ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik planlanan askeri saldırıyı son anda iptal etmesi ve Tahran yönetimiyle nükleer bir anlaşma arayışına girme sinyali vermesi, küresel petrol fiyatlarında düşüşe yol açtı. Brent petrolün varil fiyatı yüzde 1,5'in üzerinde gerileyerek 61 doların altına inerken, ABD ham petrolü (WTI) 56 dolar seviyelerine çekildi. Piyasalar, ABD-İran arasındaki gerilimin bir askeri çatışmaya dönüşmek yerine diplomasi ile yönetilmesini olumlu karşıladı. Uzmanlar, bu gelişmenin Orta Doğu'daki arz risklerini azalttığını ancak nükleer müzakerelerin sonucunun belirleyici olacağını vurguluyor.
Trump'ın kararı ve nükleer müzakere sinyali
ABD Başkanı Donald Trump, geçtiğimiz günlerde İran'ın nükleer tesislerine yönelik bir saldırı emri verdiğini ancak daha sonra bu karardan vazgeçtiğini açıkladı. Trump, saldırının 150 kadar can kaybına yol açabileceğini değerlendirdikten sonra iptal ettiğini belirtti. ABD ile İran arasındaki gerilim, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırması ve BM denetçilerinin erişimini kısıtlamasıyla tırmanmıştı. Trump, İran'ın nükleer programı konusunda yeni bir anlaşma yapılması için masaya oturmaya hazır olduğunu ifade ederek, 'Onlarla bir anlaşma yapmak istiyorum; komik bir anlaşma değil, gerçek bir anlaşma' dedi.
Bu açıklamalar, 2018'de ABD'nin tek taraflı olarak çekildiği 2015 tarihli nükleer anlaşmanın (JCPOA) yeniden canlandırılması yönündeki umutları artırdı. İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan ise ABD'nin güvenilirliğini sorgulayarak, 'Müzakere masasına dönmek için önce yaptırımların kaldırılması ve ABD'nin taahhütlerine sadık kalacağını kanıtlaması gerekiyor' dedi. Tarafların resmi bir görüşme tarihi henüz açıklanmadı; ancak aracı ülkelerin (Umman, Katar) devreye girdiği konuşuluyor.
Petrol piyasaları ve küresel etki
Bu gelişme, petrol piyasalarında rahatlama yarattı. Hafta başında yaşanan yükselişin ardından yatırımcılar, arz kesintisi riskinin azaldığını görerek satışa geçti. Hürmüz Boğazı'nın olası bir çatışmada kapanması senaryosu fiyatları yukarı çekmişti; ancak şimdilik bu senaryo zayıfladı. Ancak analistler, müzakerelerin çökmesi halinde fiyatların yeniden yükselebileceği uyarısında bulunuyor.
ABD'nin İran'a uyguladığı yaptırımlar, İran'ın petrol ihracatını büyük ölçüde kısıtlamış durumda. Yaptırımların kaldırılması halinde İran'ın günde 1,5 milyon varil ek arz sağlayabileceği tahmin ediliyor. Bu durum, küresel petrol bolluğu endişelerini artırabilir; ancak OPEC+ üretim kesintileriyle dengelenmeye çalışılıyor. Asya, özellikle Çin ve Hindistan, İran petrolünün en büyük alıcıları arasında; bu ülkeler yaptırımların kalkmasından memnuniyet duyacaktır.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithal eden bir ülke olarak petrol fiyatlarındaki düşüşten olumlu etkileniyor. İran'la komşu olan Türkiye, nükleer müzakerelerin başarıya ulaşmasını ve yaptırımların kaldırılmasını yakından takip ediyor. İran'la ticari ilişkileri geliştirmek isteyen Ankara, bu sürecin bölgesel istikrara katkı sağlayacağını düşünüyor. Ancak ABD'nin İran politikasındaki değişkenlik, Türkiye'nin enerji güvenliği ve bölgesel dengeler açısından belirsizlik yaratıyor. Petrol fiyatlarındaki düşüş, Türkiye'nin cari açığını azaltıcı etki yapsa da, kalıcı bir çözüm için küresel enerji piyasalarındaki istikrar şart.
