ABD merkezli iki savunuculuk grubu, Çarşamba günü Trump yönetimine karşı dava açarak, Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne (UCM) uygulanan yaptırımların anayasal ifade özgürlüğünü ihlal ettiğini öne sürdü. Dava, ABD'li yetkililerin bu hafta başında UCM'yi hedef alan diplomatik bir kampanya başlatmasının ardından geldi. Demokrat Parti'ye yakınlığıyla bilinen Demand Justice ve sivil haklar kuruluşu American-Arab Anti-Discrimination Committee (ADC) tarafından Washington DC Bölge Mahkemesi'nde açılan davada, Başkan Donald Trump'ın 11 Haziran'da imzaladığı başkanlık emrinin, UCM'yi soruşturan veya destekleyen kişilere yönelik vize kısıtlamaları ve mal varlığı dondurma gibi yaptırımlar getirdiği belirtiliyor. Davacılar, bu yaptırımların UCM ile iş birliği yapan savunuculuk gruplarının ve avukatların faaliyetlerini kısıtlayarak Birinci Anayasa Değişikliği ile güvence altına alınan ifade özgürlüğünü ihlal ettiğini savunuyor. Dava dilekçesinde, 'Başkanlık emri, UCM'ye yönelik soruşturmaları veya kovuşturmaları desteklediği gerekçesiyle bireyleri ve kuruluşları cezalandırarak, ABD vatandaşlarının uluslararası insan hakları hukuku konusunda kamuya açık tartışmalara katılma hakkını engelliyor' ifadelerine yer verildi.
Trump yönetiminin UCM ile hesaplaşması
Trump yönetimi, UCM'nin Afganistan'da ABD askerleri ve istihbarat personeli tarafından işlenen savaş suçu iddialarını soruşturma kararı almasına tepki olarak bu yaptırımları uygulamaya koydu. ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, UCM'nin 'Amerikan karşıtı bir ideolojinin aracı' haline geldiğini belirterek, mahkemenin ABD vatandaşları üzerinde yargı yetkisi olmadığını savundu. UCM Savcısı Fatou Bensouda, geçen yıl Afganistan'daki savaş suçları iddialarına ilişkin soruşturmaya izin verilmesini talep etmişti. ABD, UCM'nin kurucu anlaşması olan Roma Statüsü'nü imzalamamış ve mahkemenin yargı yetkisini tanımıyor. Trump'ın başkanlık emri, UCM personelinin yanı sıra mahkeme ile iş birliği yapan kişi ve kuruluşları da hedef alıyor. Dava, bu yaptırımların uluslararası hukuk ve insan hakları alanında çalışan ABD'li avukatların ve akademisyenlerin faaliyetlerini olumsuz etkilediğini vurguluyor. Davacılar, mahkemenin yaptırımların derhal durdurulmasını talep ediyor.
Uluslararası hukuk açısından sonuçlar
UCM, 2002 yılında kurulduğundan bu yana ABD ile sürekli bir gerilim içinde oldu. ABD, 2002'de UCM'ye yönelik Amerikan Servis Üyelerini Koruma Yasası'nı (ASPA) çıkararak, mahkemenin ABD vatandaşlarını yargılaması halinde askeri müdahale dahil her türlü önlemi alacağını belirtmişti. Trump yönetiminin yeni yaptırımları, bu gerilimi daha da tırmandırdı. Avrupa Birliği ve birçok insan hakları örgütü, yaptırımları kınayarak UCM'nin bağımsızlığına saygı gösterilmesi çağrısında bulundu. UCM'nin 123 üye ülkesi var ve ABD'nin bu baskısı, uluslararası ceza hukuku sisteminin zayıflamasına neden olabilir. Davanın sonucu, ABD'deki insan hakları savunucularının çalışmaları üzerinde belirleyici olacak. Uzmanlar, bu davanın ABD Yüksek Mahkemesi'ne kadar gidebileceğini ve ifade özgürlüğü ile ulusal güvenlik arasındaki hassas dengeyi yeniden tanımlayabileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin UCM'ye yönelik yaptırımları, uluslararası hukukun tarafsızlığı ve bağımsızlığı açısından endişe verici bir gelişme. Türkiye, Roma Statüsü'nü imzalamamış olsa da, UCM özellikle Orta Doğu'daki çatışmalar ve insan hakları ihlalleri bağlamında önemli bir yargısal platform. ABD'nin bu adımı, benzer durumdaki diğer ülkelerin de UCM'ye karşı tutumunu sertleştirmesine yol açabilir. Türkiye'nin, uluslararası ceza hukuku mekanizmalarını siyasi baskılardan uzak tutmak için AB ve diğer müttefiklerle ortak bir duruş sergilemesi, kendi dış politika çıkarları açısından da faydalı olacaktır. Ayrıca, bu davadaki ifade özgürlüğü tartışması, Türkiye'deki benzer hukuki mücadeleler için de emsal teşkil edebilir.
